است . مراد از توصيف آسمان به سقف ، تشبيه آن به سقف مىباشد ؛ زيرا آسمان همانند سقف در برابر چشمها نمايان است . گروهى از مفسران گفتهاند : مراد از « بروج » ، ستارگان و مراد از « حبك » راههاست .
امّا مراد از « بنا » آن است كه خداوند آسمان را آفريد و آن را با ستارگان زينت بخشيد . چنان كه در آيهء 6 از سورهء صافات آمده است .
وَ صَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ وَ رَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَتَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ .
خداوند انسان را در زيباترين ، دقيقترين استوارترين آفرينش از لحاظ شكل و اندام آفريد . به علاوه ، او را از نيروى بيان ، درك و ديگر غرايز برخوردار ساخت و زيباترين چيز در آفرينش انسان ، همين سازش و همخوانى شگفتانگيز او با جهان هستى و زمين و آسمان است ، طورى كه ارادهء او مىتواند نيروها و منابع جهان را بر وفق مصالح و نيازهاى خود ، مورد بهرهبردارى قرار دهد و آنها را دگرگون سازد .
اگر هيچ دليلى بر وجود و عظمت خدا نمىبود ، جز همين موجود شگفتانگيز ؛ يعنى انسان ، همين يك دليل بسنده بود . با اين بيان به تفسير اين سخن خدا پى مىبريم : « و نيز در وجود خودتان . آيا نمىبينيد ؟ » . « 1 » در اينباره در جلد پنجم در تفسير آيهء 70 از سورهء اسراء ، زير عنوان : « چرا خداوند فرزندان آدم را گرامى داشته است ؟ » ، به تفصيل سخن گفتيم .
هُوَ الْحَيُّ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ فَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ .
او زنده است ؛ زيرا او زندگى بخشيده است . او يك و يگانه است ؛ زيرا او خداست و الوهيّت در واقعيّت خود ، يگانگى را ايجاب مىكند . اخلاص به خدا بدين معناست كه تنها به او ايمان بياورى و در تمامى گفتارها و كردارهايت به او روى آورى ، نه به ديگران . نظير اين سخن در آيهء 29 از سورهء اعراف و آيهء 14 از همين سوره ، بيان شد .
اينكه در آيه ، جملهء :
« الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ »
پس از جملهء « صوّركم و رزقكم » آمده
هامش
( 1 ) . ذاريات ( 51 ) آيهء 21 .