بگذرد ، يا مىخواهد عقدهء دلش را خالى كند و يا از توبهء گناهكاران مىترسد ، در حالى كه او خود ، آنان را به آن دستور داده و تشويق كرده است ؟ برخى گفتهاند :
علّت تأخير مجازات آن است كه خدا مىخواهد گناهكاران توبه كنند . اين سخن ، بدور از بردبارى و بزرگوارى او نيست و به معناى اين آيه است : « پروردگارت آمرزنده و مهربان است . اگر مىخواست به سبب كردارشان در اين جهان بازخواستشان كند ، بىدرنگ به عذابشان مىسپرد . امّا عذاب را زمانى معيّن است كه چون فراز آيد ، پناهگاهى نيابند » . « 1 »
فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ .
تفسير اين آيه در جلد دوم ، در بخش : « اجل حتمى » بيان شد .
وَ يَجْعَلُونَ لِلَّهِ ما يَكْرَهُونَ .
آنان چيزهايى را كه خودشان دوست ندارند از قبيل داشتن دختران و شريك رياست ، به خدا نسبت مىدهند .
وَ تَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ .
سخن دروغى كه مشركان بر زبان ميرانند اين است :
أَنَّ لَهُمُ الْحُسْنى ؛
يعنى بهشت از آن ايشان است . آنها به خدا دروغ مىبندند ، بدين ترتيب كه خدا شريك و دختر دارد . آنگاه به دروغ مىگويند : بهشت خدا متعلق به آنان است . بنابراين ، خداوند ، سخن آنها را تكذيب مىكند و مىگويد : لا جرم لا شك
أَنَّ لَهُمُ النَّارَ وَ أَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ
مفرطون ؛ يعنى شتابكنندگان .
تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنا
( رسلا )
إِلى أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ .
اى محمّد ! پيش از تو پيامبرانى را به سوى امّتهايى فرستاديم و آنان به پيامبرانشان پاسخ مثبت ندادند و از آنان روى برتافتند و آزارشان دادند ، چنانكه مشركان قريش از تو روى برتافتند و آزارت كردند . پس اين كارهاى آنان را حقير بشمار و اندوهگين مباش .
فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ .
اعمال آنان عبارت بود از : كفر ، گمراهى ، ستمگرى و فساد .
فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ .
پس از آنكه ستمكاران زمام امور خود را به دست شيطان
هامش
( 1 ) . كهف ( 18 ) آيهء 58 .