براى قول محذوف ؛ يعنى : « يقولون سلام عليكم » . « بما صبرتم » ، « ما » مصدريه و مصدر ريخته شده متعلق به چيزى است كه « عليكم » بدان متعلق مىباشد .
تفسير
أَ فَمَنْ يَعْلَمُ أَنَّما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمى إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ .
پس از آنكه خداوند در آيهء 16 ، كافر را به نابينا و مؤمن را به بينا و نيز در آيهء 17 ، حق را به آب و باطل را به كف تشبيه كرد ، در اينجا بيان مىكند كه هركس به محمّد صلّى اللّه عليه و إله ايمان بياورد بينا و حقبهجانب خواهد بود و هركس كافر شود ، گمراه و نابينا مىباشد .
خداوند تعالى از اين حقيقت به صيغهء استفهام خبر داده ، تا شخص منكر را سركوب و سرزنش كند .
إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ ؛
يعنى كسانى پند مىگيرند كه به نداى عقل گوش فرامىدهند . و كسى كه بدان گوش فرامىدهند ، مگر زمانى كه با هوسهايش دمساز باشند ، بسان فردى خواهند بود كه عقل ندارد . آنگاه خدا ويژگىهاى خردمندان را برمىشمارد و اين امر ، به خوبى نشان مىدهد كه مراد از اولوا الالباب ، مؤمنان و پرهيزگارانند .
1 .
الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ .
هرچيزى كه دليل بر اثبات آن اقامه شود ، همان پيمان خداست و انسان بايد به مفاد آن عمل كند ، لكن ابليسها حقايق را برطبق هوسهاى خود تحريف مىكنند و آنگاه ، همين هوسهاى شيطانى را به خدا و حق نسبت مىدهند ، در حالى كه شأن خداوند از آنچه دروغپردازان مىگويند ، بالاتر است .
وَ لا يَنْقُضُونَ الْمِيثاقَ .
اين جمله تأكيدى است براى جملهء :
« يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ »
. زيرا وفاى به پيمان مستلزم حرمت شكستن آن و نيز انجام دادن چيزى است كه بر ضدّ آن باشد .
2 .
وَ الَّذِينَ يَصِلُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ
مفسران دربارهء تفسير
« ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ »
اختلافنظر دارند . نزديكترين اين ديدگاهها به مبانى و اصول اسلامى ،