وَ لا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَ هُمْ صاغِرُونَ .
پس از آنكه خداوند به كشتن مشركان ، در صورتى كه آنان اسلام نياورند و از جزيرهء عربى هم بيرون نشوند ، دستور داد ، در اين آيه فرمان مىدهد كه اگر اهل كتاب جزيه ندهند و از حكومت اسلامى فرمان نبرند ، بايد با آنها جنگ شود . خدا آنان را چنين توصيف مىكند : « آنان كسانى هستند كه به خدا و روز قيامت ايمان نمىآورند و حرام خدا را بر خود حرام نمىكنند و دين حق را نمىپذيرند » .
شايسته است بدين نكته اشاره شود كه « من » در سخن خداوند :
« مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ »
براى بيان جنس است نظير آيهء
« فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثانِ »
. « 1 » برخى گفتهاند :
« من » براى تبعيض است همانند : منهم كذا و منهم كذا .
در اينجا دو پرسش مطرح مىشود :
1 . آيه ، ايمان به خدا و روز قيامت را از اهل كتاب نفى مىكند ، با اينكه مىدانيم آنان به وجود خدا ايمان دارند ؛ زيرا خود واژهء « اهل الكتاب » نشان مىدهد كه آنان به خدايى كه تورات و انجيل را فروفرستاده است ايمان دارند . همچنين ، اهل كتاب به نصّ آيهء 80 از سورهء بقره به روز قيامت ايمان دارند : « و قالوا لن تمسّنا النار إلّا أيّاما معدودة ؛ گفتند : آتش جز چند روزى ما را نسوزاند » . البته آنان به دين حق ايمان ندارند ، چرا كه يهود ، ثروت را مىپرستند و كليسا چكهاى آمرزش را مىفروشد و به حلول و اتحاد اعتقاد دارد .
پاسخ : پاسخ پرسش فوق را در آيهاى كه بلافاصله پس از اين آمده است مىيابيم و آن اين است :
وَ قالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَ قالَتِ النَّصارى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ .
چگونگى پاسخ بدين ترتيب است كه يهود و نصارا براى خدا پسر قرار دادند و اين بدان معناست كه آنان به خدايى ايمان دارند كه جز در اوهام آنها وجود ندارد . و به خدايى كه در واقع وجود دارد ، ايمان ندارند . آنان از پيش خود ، خدايى را تصور و او
هامش
( 1 ) . حج ( 22 ) آيهء 30 .