از اين آيه است :
« نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمالَهُمْ فِيها وَ هُمْ فِيها لا يُبْخَسُونَ »
. البته ، اوضاع و شرايط اجتماعى فاسد نيز اثر خود را دارد ، چنانكه در جلد سوم ، بيان كرديم .
نعمت و آسايش زندگى در آخرت ، بهطور كامل با عمل در دنيا ارتباط دارد ؛ نظير زينت در زندگى دنيا و اين ، سنّت خدا در ميان آفريدگانش است و سنّت خدا هرگز تغيير نمىكند . خدا مىفرمايد : « آيا مىپنداريد كه به بهشت خواهيد رفت و حال آنكه هنوز براى خدا معلوم نشده است كه از ميان شما چه كسانى جهاد مىكنند و چه كسانى پايدارى مىورزند ؟ » . « 1 » و نيز فرموده است : « و هركه خواهان آخرت باشد و در طلب آن سعى كند و مؤمن باشد ، جزاى سعىاش داده خواهد شد » . « 2 » هركس كه براى كسب روزى حلال و پاكيزه كوشش كند ، هم براى دنيا تلاش كرده و هم براى آخرت .
أُولئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ .
« اولئك » اشاره است به كسانى كه در امور دنيا فرورفته و از غير آن صرفنظر كردهاند . اينان جز عذاب سوزان ، نزد خداوند هيچ پاداشى ندارند .
وَ حَبِطَ ما صَنَعُوا فِيها وَ باطِلٌ ما كانُوا يَعْمَلُونَ .
ضمير « فيها » به زندگى دنيا برمىگردد و معناى آيه چنين است : تا زمانى كه آنها از اعمال خود ، قصد نيكى و انسانيت نداشته باشند ، تمام اعمال آنان در نزد خدا هيچ ارزشى ندارد ، حتّى اگر مردم هم از اين اعمال سود ببرند .
خلاصهء سخن آنكه : هركس راهى را برود كه او را به هدفها و پيامدهاى دنيوى برساند ، رستگار نخواهد شد . خردمند كسى است كه راه رستگارى را براى خويش برگزيند و عوامل فريبندهء دنيا فريبش ندهد .
پس از آنكه خداوند از كسى كه براى زندگى دنيا كار مىكند ياد كرد و از غير آن به كلّى صرفنظر كرده است ، از كسى ياد مىنمايد كه براى خدا كار مىكند و به سوى او فرامىخواند و بر كار خود ، گواه دارد . تفصيل مطلب از قرار زير است :
هامش
( 1 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 142 .
( 2 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 19 .