فاعل براى فعل محذوف است و تقرير آن « لو ثبت قولهم » و يا « لو وجد قولهم » است .
« كان » ناقصه و اسم آن ، ضمير مستترى است كه به مصدر مؤوّل از
« قالُوا »
برمىگردد و در تقرير « لكان قولهم خيرا » است .
« قَلِيلًا » ،
بنابر استثنا منصوب است ؛ زيرا از فاعل
« فَلا يُؤْمِنُونَ »
استثنا شده و معناى آن « قليلا منهم آمنوا » است و نمىتواند آنگونه كه مؤلف مجمع البيان گفته است صفت براى مفعول مطلق محذوف باشد ؛ چراكه در اين صورت ، معناى آيه اينگونه مىشود : آنان ايمان ضعيفى آوردند ، درحالىكه اين معنا مراد نيست .
تفسير
اسرائيل و نيروهاى شر
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيباً مِنَ الْكِتابِ يَشْتَرُونَ الضَّلالَةَ وَ يُرِيدُونَ أَنْ تَضِلُّوا السَّبِيلَ .
سياق آيه نشان مىدهد كه مراد از
« الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيباً مِنَ الْكِتابِ »
يهود است ؛ زيرا اوّلا ، خداوند آنها را به گمراهى توصيف كرده است :
« يَشْتَرُونَ الضَّلالَةَ »
و ثانيا ، به گمراه كردن ديگران :
« يُرِيدُونَ أَنْ تَضِلُّوا »
و ثالثا ، به دگرگون كردن كلمات خدا :
« مِنَ الَّذِينَ هادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَواضِعِهِ » .
تاريخ ، قومى را سراغ ندارد كه دشمنىاش با حقّ و نيكى بيشتر از يهود باشد ؛ زيرا حتى در روزگارى كه آنان زبون و زير سلطهء ديگران بودند ، هم خود گمراه بودند و هم ديگران را گمراه مىكردند و نيز كلمات خدا را تحريف مىنمودند . اما امروز كه دولت غارتگر و خونخوار يهود ، توسّط استعمار تشكيل شده ، آنان تنها به صفات رذيلهء فوق بسنده نكرده ، بلكه به صورت الگوى شرارت در جهان ، و سلاح برنده در دست استعمارگرانى كه بر بندگان و كشورها حكم مىرانند ، درآمدهاند و معيارى هستند براى تشخيص نيروهاى شرّ و فريب از نيروهاى خير و آزادى . ازاينرو ، در عصر كنونى ، هر دولتى كه درصدد سلطهگرى بر ملّتها باشد ، براى رسيدن به اهداف خود