تقوا و پرهيزگارى
تفسير سورهء آل عمران را با سخنى كوتاه دربارهء تقوا به پايان مىبريم . از امام صادق عليه السّلام دربارهء تقوا پرسيدند ؟ فرمود : تقوا آن است كه خداوند در هرجا كه دستور داده ، تو را ببيند و در هرجا كه نهى كرده ، تو را نبيند . بنابراين ، در رعايت تقوا لازم است كه انسان هم علم به احكام خدا داشته باشد و هم بدان عمل كند ؛ زيرا علم بدون عمل ، حجّتى عليه صاحب خود خواهد بود و عمل بدون علم ، راه رفتن در بيراهه است . بر اين اساس ، تقوا ، همان دين ، اخلاق و پايهء فضيلتهاست . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « نگوييد : محمّد صلّى اللّه عليه و آله از ماست ، چه به خدا سوگند ! دوستانم ، خواه از ميان شما و يا از ديگران ، تنها پرهيزگارانند » . اين جمله از سخنان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله : « و لا من غيركم » نشاندهندهء آن است كه هرگاه فرد غير مسلمان كسى باشد كه مردم از دست و زبانش در امان باشند از كسى كه به ظاهر مسلمان مىباشد ، امّا مردم را اذيّت مىكند ، به محمّد صلّى اللّه عليه و آله نزديكتر است .
در چندين آيه از قرآن كريم آمده است كه نجات و رستگارى در قيامت تنها براى پرهيزگاران است . در افسانهها حكايتى است كه بدين حقيقت اشاره دارد و آن چنين است :
در زمان قديم ، مردى بود كه بسيار مىگفت : « الحمد للّه ربّ العالمين و العاقبة للمتّقين » . ابليس از اين سخن خشمناك شد و برخى از شياطين خود را به سوى آن مرد فرستاد و به وى گفت : بگو : « العاقبة للاغنياء ؛ عاقبت از آن توانگران است » . مرد گفت :
ابدا چنين نيست ، بلكه عاقبت از آن پرهيزگاران است . ميان شيطان و آن مرد ، جدال بالا گرفت ، ازاينرو قرار گذاشتند كه براى اوّلين كسى كه به آنها برخورد كند ، قضيه را مطرح كنند و از وى بخواهند كه در ميانشان داورى كند و هركس محكوم شد ، دستش قطع گردد . آنگاه شخصى را ملاقات و قضيه را با وى مطرح كردند . آن شخص گفت :