در تفسير آيهء
« وَ قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ »
بيان شد كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و اصحابش در ماه ذىقعده و در سال ششم هجرى عازم عمره شدند ؛ امّا مشركان راه را بر آنان بستند و با تير و سنگ آنها را هدف قرار دادند ، ولى مسلمانان با مشركان صلح نمودند و قرار براين شد كه در سال آينده به مكه برگردند ؛ امّا مسلمانان بيم آن داشتند كه مشركان جنگ با آنانرا در ماه حرام آغاز كنند . ازاينرو ، خدا به مسلمانان اجازه داد كه در ماه حرام با مشركان بجنگند و بيان كرد كه در ماههاى حرام تجاوز ، حرام است ، نه دفاع . بنابراين ، معناى
« الشَّهْرُ الْحَرامُ بِالشَّهْرِ الْحَرامِ »
اين مىشود كه اى مسلمانان ، هركس خون شما را در اين ماه حلال بداند ، شما نيز خون آنها را در آن حلال بدانيد .
وَ الْحُرُماتُ قِصاصٌ .
هركس حرمت قوانين الهى را بشكند ، از او قصاص و همانند عملى كه انجام داده است ، با وى رفتار خواهد شد و اين ، يك اصل كلى است كه جلو هرگونه بهانه را از كسانى كه حرمتهاى الهى را نقض مىكنند مىگيرد .
بنابراين ، هركس خون و مال و آبروى مردم را مباح بداند ، با خود او نيز چنين رفتار خواهد شد ؛ چراكه حرمت انسان از حرمت خدا سرچشمه گرفته است ، مگر انسانى كه حرمت انسان ديگرى را نقض كند [ كه در اين صورت حرمت ندارد ] . با رعايت حرمت انسان است كه سخن از حق به ميان مىآيد ، حقّى كه از همهچيز بالاتر است . با آنچه گفته شد ، مىتوانيم به تفسير آيهء :
فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ
پىببريم . براين اساس ، شرط مجازات آن است كه همانند جنايت فرد تجاوزگر باشد ، نه كم نه زياد ، معناى قصاص نيز همين است .
سؤال : هركس تجاوز را آغاز كند ، يقينا متجاوز است ، امّا كسىكه متجاوز را قصاص مىكند و نسبت به وى مقابله به مثل مىنمايد متجاوز نيست . بنابراين ، جملهء
« فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ »
در آيهء شريفه ، چه معنايى مىتواند داشته باشد ؟
پاسخ : مراد از « اعتداء » [ تجاوز ] معناى حقيقى آن نيست ، بلكه مراد كيفر آن و مقابله