نگاه مىكرد ، و منتظر بود تا دربارهء قبله از سوى خدا دستورى برسد . وقتى كه صبح شد و هنگام نماز ظهر فرارسيد ، پيامبر صلّى اللّه عليه و إله در مسجد « بنى سالم » بود . دو ركعت از نماز ظهر را به جاى آورده بود كه جبرئيل عليه السّلام فرود آمد و بازوهايش را گرفت و او را به سوى كعبه برگردانيد و اين آيه را بر او نازل كرد :
" قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّماءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ "
پيامبر صلّى اللّه عليه و إله دو ركعت را به سوى بيت المقدّس و دو ركعت را به سوى كعبه به جاى آورد » .
فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ .
خداوند اين مسجد را به صفت حرام وصف كرده است ، زيرا تقديس آن واجب و هتك آن حرام است و كعبه جزء مسجد الحرام مىباشد . و مسجد الحرام جزئى از حرم است كه مكه و حومهء آن را - كه در كتابهاى فقهى ، باب حج ، مسئلهء محرّمات احرام و صيد در حرم ، مشخص شده - دربرمىگيرد .
روش معمول قرآن كريم آن است كه هر حكم شرعى كه ظاهرا ، خطاب به پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله است ، تمام مكلّفان را دربرمىگيرد ؛ همانند
« وَ أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ » .
« 1 » تكليفى كه در قرآن بيان مىشود ، تنها به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله اختصاص ندارد ، مگر اينكه قرينهاى بر اختصاص وجود داشته باشد ؛ نظير آيهء
« وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ . »
« 2 » كه لفظ
« لَكَ »
دلالت دارد كه اين تكليف به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله اختصاص دارد .
همچنين روش قرآن اين است كه هر حكمى را كه خطاب به مكلّفان بيان مىكند ، حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و إله نيز در تحت آن داخل است و از اين جهت هيچ تفاوتى ميان او و ديگران وجود ندارد . براين اساس ، آيهء
« فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ »
تمام امّت را دربرمىگيرد .
وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ ؛
يعنى هرجا كه باشيد : دريا ، يا خشكى ، در دشت يا كوه ، در شرق يا غرب ، بايد در هنگام خواندن نماز روبهروى مسجد الحرام
هامش
( 1 ) . هود ( 11 ) آيهء 114 .
( 2 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 79 .