واجب نيست بكارد ، چنانچه مقصودش زراعت كردن چيزى بوده كه زكات ندارد و بعداً چيزى را كه زكات دارد زراعت كرده ، نبايد مخارج را حساب كند و اگر مقصودش زراعت كردن چيزى بوده كه زكات دارد و بعداً چيزى را كه زكات ندارد زراعت كرده مىتواند تمام مخارج را حساب نمايد و از حاصل كم كند و در صورتى كه مقصودش زراعت هر دو بوده « 1 » مخارجى را كه كرده بايد به هر دو قسمت نمايد مثلًا اگر هر دو به يك اندازه بوده ، مىتواند نصف مخارج را از جنسى كه زكات دارد كسر نمايد .
مسأله 1896 - اگر براى شخم زدن يا كار ديگرى كه تا چند سال براى زراعت فايده دارد خرجى كند ، مىتواند آن را جزء مخارج سال اول حساب نمايد « 2 » .
مسأله 1897 - اگر انسان در چند شهر كه فصل آنها با يكديگر اختلاف دارد و زراعت و ميوهء آنها در يك وقت به دست نمىآيد گندم يا جو يا خرما يا انگور داشته باشد و همهء آنها محصول يك سال حساب شود ، چنانچه چيزى كه اول مىرسد به اندازهء نصاب يعنى 288 من و 45 مثقال كم باشد ، بايد زكات آن را موقعى كه مىرسد بدهد و زكات بقيه را هر وقت به دست مىآيد ادا نمايد و اگر آنچه اول مىرسد به اندازهء نصاب نباشد در صورتى كه يقين دارد با آنچه بعد به دست مىآيد به اندازهء نصاب مىشود ، باز هم واجب است « 3 » زكات آنچه را كه رسيده همان وقت و زكات بقيه را موقعى كه مىرسد بدهد و اگر يقين ندارد كه همهء آنها به اندازهء نصاب شود ، صبر مىكند تا بقيهء آن برسد ، پس اگر روى هم به مقدار نصاب شود ، زكات آن واجب است
هامش
( 1 ) - يعنى خرجهايى را كه كرده براى هر كدام كه بوده پاى آن حساب مىشود و اگر براى هردو بوده به نسبت حساب مىشود .
( 2 ) - اگر كارى براى سال اول كرد بايد مخارج را از آن سال كسر كند اگرچه در ساير سالها هم قهراً از آن عمل نفع برده شود ، و اگر براى چند سال عمل كند بايد تقسيم بين آنها شود .
( 3 ) - واجب نيست ، بلكه صبر كند تا به اندازه نصاب به دست بيايد آن وقت واجب مىشود .