مسأله 1769 - اگر با عين پول خمس نداده جنسى را بخرد ؛ يعنى به فروشنده بگويد اين جنس را به اين پول مىخرم ، چنانچه حاكم شرع معاملهء پنج يك آن را اجازه بدهد ، معاملهء آن مقدار صحيح است . و انسان بايد پنج يك جنسى را كه خريده به حاكم شرع بدهد و اگر اجازه ندهد ، معاملهء آن مقدار باطل است . پس اگر پولى را كه فروشنده گرفته از بين نرفته حاكم شرع خمس همان پول را مىگيرد و اگر از بين رفته عوض خمس را از فروشنده يا خريدار مطالبه مىكند .
مسأله 1770 - اگر جنسى را بخرد و بعد از معامله قيمت آن را از پول خمس نداده بدهد ، معاملهاى كه كرده صحيح است « 1 » . ولى چون از پولى كه خمس در آن است به فروشنده داده به مقدار پنج يك آن پول به او مديون مىباشد . و پولى را كه به فروشنده داده اگر از بين نرفته حاكم شرع پنج يك همان را مىگيرد ، و اگر از بين رفته عوض آن را از خريدار يا فروشنده مطالبه مىكند .
مسأله 1771 - اگر مالى را كه خمس آن داده نشده بخرد چنانچه حاكم شرع معاملهء پنج يك آن را اجازه ندهد معاملهء آن مقدار باطل است و حاكم شرع مىتواند پنج يك آن مال را بگيرد . و اگر اجازه بدهد معامله صحيح است و خريدار بايد مقدار پنج يك پول آن را به حاكم شرع بدهد ، و اگر به فروشنده داده مىتواند از او پس بگيرد .
مسأله 1772 - اگر چيزى را كه خمس آن داده نشده به كسى ببخشند پنج يك آن چيز مال او نمىشود .
مسأله 1773 - اگر از كافر يا كسى كه به دادن خمس عقيده ندارد ، مالى به دست انسان آيد ، واجب نيست خمس آن را بدهد .
مسأله 1774 - تاجر و كاسب و صنعتگر و مانند اينها از وقتى كه شروع به كاسبى
هامش
( 1 ) - اگر در وقت خريدن قصدش باشد كه پول خمس نداده را عوض بدهد بنابر احتياطواجب حكم ( مسأله 1769 ) را دارد بلكه خالى از قوّت نيست .