لَيِّنُونَ ، إنْ قُيِّدُوا انْقادُوا ؛ وَإنْ انيخُوا اسْتَناخُوا » « 1 » .
هيِّن و ليِّن بودن ، و انقياد و استناخه در مقابل حق نمودن ، از صفات مؤمنين است ؛ بلكه چه بسا كه اگر به آنها تحميلى شود ، باز منقاد شوند ؛ چنانچه گويند :
« المُؤمِنُ إذا خَدَعْتَهُ انْخَدَع » « 2 » ، حتى در مقابل خدعه ، انخداع كند .
بالجمله : چون فطرت انسانى قبول حق كند ، استسلام براى او حاصل شود ، و چون فطرت محتجب شود و خودبين و خودخواه شود و در تحت تأثير عوامل طبيعت واقع شود ، از حق و حقيقت گريزان شود و صلابت و قساوت در آن پيدا شود و در نتيجه استكبار كند و از حق سركشى نمايد . پس معلوم شد كه « استسلام » از جنود عقل و رحمان است و لازمه فطرت مخموره است ؛ و « استكبار » از جنود جهل و شيطان و از لوازم فطرت محجوبه است .
هامش
( 1 ) - « مؤمنان سهلگير و نرمخو هستند ، ( مانند شترِ رام ) وقتى كه بسته شوند مُنقاد مىگردند ، و اگر ( بر صخرهاى ) خوابانيده شوند مىخوابند و آرام مىگيرند » . ( شرح اصول الكافي ، صدر المتألّهين ، ج 1 ، ص 450 )
( 2 ) - « آنگاه كه مؤمن را فريب دهى ، او چنان مىنماياند كه فريب خورده است » .