و رهبانيت به اين معنى كه ترك اجتماع و ترك نساء و بازداشتن قواى شريفه الهيه - كه حق تعالى به انسان مرحمت فرموده - از عمل ، از غايت جهل است كه نوعاً بر آن مفاسد بسيارى مترتب شود ، و خوف از حق تعالى كه از جنود عقل است و از مصلحات نفوس است و مقابل جرئت بر حق است كه از جنود جهل است ، ملازم با رهبانيت به آن معنا نيست ، بلكه خلوت كه در لسان اهل معرفت است ، عبارت از گوشهنشينى و كناره از خلق نيست ، گرچه خلوت به مصطلح اهل معرفت كه عبارت از ترك اشتغالِ قلب است به غير حق « 1 » ، گاهى يا نوعاً حاصل نشود مگر با يك مرتبه از اعتزال و ترك خلطه ، و اين معنا نيز رهبانيت نيست ، بلكه مطلب راجحى است شرعاً و عقلًا .
بالجمله ، رهبت كه از جنود عقل است ، عبارت از خوف از حق است ، و آن نيز منافات با رجاء به رحمت ندارد ، و لهذا ، رجاء نيز از جنود عقل است كه مقابل قنوط است ، و پيش شرح آن داده شد « 2 » .
فصل دوم در بيان اختلاف درجات خوف است
بهطور كلى بايد دانست كه اختلاف درجات خوف ، به حسب اختلاف درجات عباد و سالكين الى اللَّه و اختلاف درجات معرفت است .
هامش
( 1 ) - التعريفات ، ص 24 .
( 2 ) - ر . ك : صفحه 133 .