و در مقابل آن لين و رقّت است ، چنانچه در آيه شريفه [ 22 ] از سورهء زمر فرمايد :
« أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ فَوَيْلٌ لِلْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ أُولئِكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ » .
« 1 »
در اين جا ، مقابل شرح صدر كه ملزوم قبول حق است ، قساوت قلب را كه ملزوم عدم قبول حق است ، قرار داده . و پس از اين آيه ، لينت و رقّت قلب را كه مقابل حقيقى قساوت است ، مذكور داشته ، چنانچه فرمايد ( دنبالهء اين آيه ) :
« اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ إِلى ذِكْرِ اللَّهِ . . . »
الخ . « 2 »
و بايد دانست كه ميان قساوت و غضب فرق بيّن است ؛ زيرا كه قساوت اين بود كه ذكر شد . و اما غضب ، پس آن يك حركت و حالت نفسانيّه ايست كه به واسطهء آن جوشش و غليان در خون قلب حادث شود ، براى انتقام . پس وقتى اين حركت سخت شود ، آتش غضب را فروزان كند ، و پر شود شريانها و دماغ از يك دود تاريك مضطربى كه به واسطه آن عقل منحرف شود ، و از ادراك و رويّه بازماند ، و موعظه و نصيحت در اين حال ، فايده به حال صاحب آن نكند ، بلكه شعلهء آتش غضب را فروزانتر كند . و حكما گفتهاند :
هامش
( 1 ) - پس آيا كسى كه خدا سينهاش را براى [ پذيرش ] اسلام گشاد كرده [ همانند كسى است كه تاريك دل مىباشد ؟ ] پس او بر نورى از سوى خداوند است ، پس واى بر آنان كه از سخت دلى ياد خدا نمىكنند ، اينان هستند كه در گمراهى آشكارند . ( زُمَر / 22 ) .
( 2 ) - خداوند زيباترين گفتار را [ به صورت ] كتابى متشابه ، كه متضمّن وعده و وعيد است ، نازل كرده تا آنان كه از پروردگارشان در هراس هستند ، پوست بدنشان از آن به لرزه در افتد ، سپس پوست و دل ايشان به ياد خدا نرم مىگردد . ( زُمَر / 23 ) .