جبروت است ، تا حدّ فناى مطلق كه در سجدهء اول حاصل شود ، و فناى از فناى كه پس از صحو ، « 1 » در سجدهء دوم حاصل گردد . و اين تمام قوس وجود است مِن اللَّه و الى اللَّه . و در اين حال ، ساجد و مسجودى و عابد و معبودى در كار نيست :
هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ .
« 2 » پسرم ! آنچه در درجهء اول به تو وصيت مىكنم آن است كه انكار مقامات اهل معرفت نكنى ، كه اين شيوهء جُهّال است ؛ و از معاشرت با منكرين مقامات اوليا بپرهيزى ، كه اينان قُطّاع طريق حق هستند .
فرزندم ! از خودخواهى و خودبينى به درآى كه اين ارث شيطان است ، كه به واسطهء خودبينى و خودخواهى از امر خداى تعالى به خضوع براى ولىّ و صفىّ او - جلّ و علا - سرباززد . و بدان كه تمام گرفتاريهاى بنى آدم از اين ارث شيطانى است كه اصل اصول فتنه است ؛ و شايد آيهء شريفهء
وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ
« 3 » در بعض مراحل آن ، اشاره به جهاد اكبر و مقاتله با ريشهء فتنه كه شيطان بزرگ و جنود آن كه در تمام اعماق قلوب انسانها شاخه و ريشه دارد ، باشد . و هر كس براى رفع فتنه از درون و برون خويش بايد مجاهده نمايد . و اين جهاد است كه اگر به پيروزى رسيد همه چيز و همه كس اصلاح مىشود .
پسرم ! سعى كن كه به اين پيروزى دست يا بى ، يا دست به بعض مراحل آن . همّت كن و از هواهاى نفسانيه كه حدّ و حصر ندارد ، بكاه ، و از خداى متعال - جلّ و علا - استمداد كن كه بىمدد او كس به جايى نرسد .
و نماز ، اين معراج عارفان و سفر عاشقان ، راه وصول به اين مقصد است . و اگر توفيق يا بى و يابيم به تحقّق يك ركعت آن و مشاهدهء انوار مكنون در آن و اسرار مرموز آن ، و لو به قدر طاقت خويش ، شمّهاى از مقصد و مقصود اولياى خدا را استشمام نموديم ، و
هامش
( 1 ) - بيدارى
( 2 ) - سورهء حديد ، آيهء 3 : « اوست اول و آخر و پيدا و نهان »
( 3 ) - سورهء بقره ، آيهء 193 : « با آنان پيكار كنيد تا فتنه نباشد و دين از آن خدا گردد » .