« صمد » ، تمام احكام و شرايع را ، تمام حقايق را از « صمد » مىتوانم نشر كنم ، « 1 » مسأله هست اين . البته ما هم از « صمد » مىتوانيم اصول معارف را بفهميم ، لكن او زايد بر اين مسائل مىگويد . در هر صورت كمال تأسف است براى انسانها كه نمىخواهند بدانند ، در راه دانستن نيفتادهاند ، در راه معرفت كتاب خدا قدم برنداشتهاند ، ارتباط با مبدأ وحى برقرار نكردند كه از مبدأ وحى تفسير بشود برايشان . آن ارتباط فقط بين رسول خدا و خدا بود و به تبع او هم بين خواصى كه بودهاند . مسائل فلسفى هم همين طور ، مسائل فلسفى هم وقتى شما فلسفه ارسطو كه شايد بهترين فلسفهها قبل از اسلام باشد ، ملاحظه كنيد مىبينيد كه فلسفه ارسطو با فلسفهاى كه بعد از اسلام پيدا شده است فاصلهاش زمين تا آسمان است در عين حالى كه بسيار ارزشمند است در عين حالى كه شيخ الرئيس راجع به منطق ارسطو مىگويد كه تا كنون كسى نتوانسته در او خدشهاى بكند يا اضافهاى بكند ، در عين حال فلسفه را وقتى كه ملاحظه مىكنيم فلسفه اسلامى با آن فلسفه قبل از اسلام زمين تا آسمان فرق دارد .
و راجع به امور اخلاقى ، راجع به امور تربيتى ، راجع به و بالاخره قرآن وارد شده است براى انسان به جميع شئونى كه انسان دارد ، براى تربيت انسان به جميع ابعادى كه انسان دارد ، و ابعاد انسان ، ابعاد غير متناهى است . براى همه وارد شده است ، براى همه چيز و يك سفرهاى است كه پهن شده است براى بشر كه هر كس مىتواند از آن سفره به مقدار استعداد خودش استفاده كند . و مع الأسف استفاده كم شده است ، و بايد عرض كنم كه انبيا از آدم تا خاتم به آن مقصدى كه داشتند نرسيدند ، در عين حالى كه هر چه كمال در دنيا هست از آنهاست ، مع ذلك به آن مقصدى كه آنها داشتند نرسيدند .
مدعيان دروغين پيروى از حضرت موسى و عيسى ( ع )
و نكتهاى كه بايد عرض كنم اين است كه اين شرايع معروفى كه الآن بين بشر معروف است ، حالا ما شريعت حضرت موسى ، شريعت عيسى و شريعت اسلام ، وقتى كه ملاحظه
هامش
( 1 ) - تفسير البُرهان ، ج 4 ، ص 526 .