واعظشان آن طبقه هستند تا برسد به آخر ، تا برسد به ما كه خودمان احتياج به موعظه داريم . و موعظهء چندين ساله باز در خود من تأثير بسزا نكرده است . من اين را بايد اعتراف كنم كه در عين حالى كه موعظه مىكنم آقايان را و گوشزد مىكنم همهء مسائل روز را حالا و پيشتر هم مسائل اخلاقى را ، مع ذلك ، در خود من تأثير آن طور كه بايد بكند ، نكرده است . اين براى اين است كه انسان يك شيطان بزرگى در باطنش هست كه ايستاده تا انسان را به هلاكت برساند ؛ يعنى ، آن قدم آخرهم كه آدم مىخواهد بردارد به آن طرف ، باز آن آنجا ايستاده است كه نگذارد . تمام همّش اين است كه انسان را از اينجا كه بيرون مىكند بدون ايمان بيرون كند ؛ و ما به خدا پناه مىبريم از اينكه گرفتار بشويم به اين طور عواقب سوء .
در محضر خدا بودن همهء اعمال و افكار
موعظهء من به شما آقايان اين است كه شما در محضر خدا هستيد ؛ و همهء ما در محضر خدا هستيم . همين جا كه ما نشستهايم ، با هم صحبت مىكنيم محضر خداست . همه پيش چشم خدا هستيم ، همه در علم خدا هستيم ؛ حضور دارد خدا در همه جا :
وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ
. « 1 » وقتى اين معنا را ما به خودمان درست تلقين كنيم و بفهمانيم كه ما مسئولى هستيم كه آن كسى كه مسئوليت را به عهدهء ما گذاشته است ، حاضر است ؛ مثل مسئوليتهاى ديگرى نيست كه [ بازخواستكننده ] غايب باشد و بتواند انسان از آن تخلف بكند ، هيچ تخلفى به آن معنا كه نداند او ، نمىشود ، هر كارى بكند در محضر اوست وثبت مىشود . همهء اين عالم دفتر ثبت اعمال ماست ؛ يعنى ، اين امواجى كه به واسطهء اين صحبتهايى كه ما مىكنيم ، تموج « 2 » پيدا مىكند ، ثبت مىكند اين اقوال ما را ، افكار ما هم ثبت مىشود . وقتى اين طور است و ما اين طور در محضر او واقع هستيم ، نبايد مخالفت با آن كسى كه حاضر است بكنيم . مخالفت اشخاصى كه نيستند پيش آدم - خوب ، گاهى مىشود ، انسان
هامش
( 1 ) - سورهء حديد ، آيهء 4 : و هر جا كه باشيد ، همراه شماست
( 2 ) - موج موج شدن ؛ افزون شدن امواج .