كند . و به خير و صلاح ملت باشد ، اين سياست يك بُعد از سياستى است كه براى انبيا بوده است و براى اوليا و حالا براى علماى اسلام . انسان يك بُعد ندارد ، جامعه هم يك بُعد ندارد ، انسان فقط يك حيوانى نيست كه خوردن و خوراك همهء شئون او باشد .
سياستهاى شيطانى و سياستهاى صحيح اگر هم باشد امّت را در يك بُعد هدايت مىكند و راه مىبرد و آن بُعد حيوانى است . بعد اجتماع مادى است و اين سياست يك جزء ناقصى از سياستى است كه در اسلام براى انبيا و براى اوليا ثابت است . آنها مىخواهند ملت را ، ملتها را ، اجتماع را ، افراد را هدايت كنند ، راه ببرند در همهء مصالحى كه از براى انسان متصور است ، از براى جامعه متصور است . همانى كه در قرآن صراط مستقيم گفته مىشود ،
اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ
« 1 » ما در نماز مىگوييم . ملت را ، اجتماع را ، اشخاص را راه ببرد به يك صراط مستقيمى كه از اينجا شروع مىشود و به آخرت ختم مىشود . الى اللَّه است .
سياست اين است كه جامعه را هدايت كند و راه ببرد ، تمام مصالح جامعه را در نظر بگيرد و تمام ابعاد انسان و جامعه را در نظر بگيرد ، و اينها را هدايت كند به طرف آن چيزى كه صلاحشان هست ، صلاح ملت هست ، صلاح افراد هست و اين مختص به انبياست . ديگران اين سياست را نمىتوانند اداره كنند . اين مختص به انبيا و اولياست و به تبع آنها به علماى بيدار اسلام . و هر ملتى علماى بيدارش در زمانى كه آن ملت نبيشان بوده است . اينكه مىگويند شما دخالت در سياست نكنيد و بگذاريد براى ما ، شماها سياستتان ، سياست صحيحتان هم يك سياست حيوانى است . آنهايى كه فاسدند ، سياستشان سياست شيطانى است . آنهايى كه صحيح راه مىبرند باز سياستى است كه راجع به مرتبهء حيوانيت انسان ، راجع به رفاه اين عالم ، راجع به حيثياتى كه در اين عالم هست راه مىبرند . لكن انبيا ، هم اين عالم را و هم آن عالم را - و اينجا راه است براى آنجا - اينها هدايت مىكنند . مردم را به اين راه و آنچه كه صلاح ملت است ، صلاح جامعه
هامش
( 1 ) - سورهء فاتحة الكتاب ، آيهء 5 : « ما را به راه راست هدايت فرما » .