آنها را . در ساير طبقات شايد نيست اين طور ورزش . اينها تا حد جنگ و دعوا با هم مقابل مىشوند . مرحوم آقاى آسيد احمد زنجانى - رَحِمَهُ اللَّه - نقل مىكردند كه در روزنامهء ملّا نصر الدين « 1 » كه قفقاز طبع مىشده ، عكسى انداخته بوده از دو تا طلبه ، دو تا اهل علم ، يكى اين طرف ، يكى آن طرف نشسته و دعوا كردهاند ، دندان يكى بيرون افتاده ، كفش يكى هم بالاى سر آن يكى است . و او براى انتقاد از اين طايفه اين را نوشته بود ، اين را عكسبردارى كرده بود . او نمىدانست كه در عين حالى كه گاهى وقتها به اين مسائل هم مىرسند ، لكن به مجرّد اينكه مباحثه تمام مىشود ، با هم مىنشينند ، رفيق و با هم دوست و برادر [ ند . ]
ما اگر در مسائلى كه پيش مىآيد ، در هر وضعى كه باشد ، البته مسائل زياد الآن در مجلس طرح مىشود و شما بعدها هم مواجه هستيد با مسائل زيادى كه براى ملت است و هر كسى نظر دارد و هر كسى اجتهاد دارد ، هر كسى بايد مسائل را طرح بكند و بگويد ، اما همان طورى كه طلبهها مسائل را مىگويند ، كه منتهى به اين نشود كه حالا كه من مخالف با شما هستم در نظر و شما مخالف من هستيد در نظر اين منتهى به اين بشود كه نه ، ما دو تا خصم و دو تا دشمن با هم هستيم . اگر اين طور باشد كه واقعاً - خداى نخواسته - روى خصام باشد ، بايد ما خودمان را بشناسيم به اينكه ما اهل ناريم . براى اينكه خصام اينجا آن خصام را مىآورد . چنانچه ايمان در كار باشد ، برادرى در كار باشد و با برادرى و حسن نيت [ و ] رفاقت مسائل طرح بشود ، همه بايد نظر خودشان را بدهند و هيچ كدام هم برايشان حتى جايز نيست كه يك چيزى را بفهمند و نگويند . بايد وقتى مىفهمند ، اظهار كنند . اين موافق هر كه باشد ، باشد ؛ مخالف هر كه هم باشد ، باشد ؛ براى اينكه شما وكيل مردم هستيد ، امين مردم هستيد . امين و وكيل بايد مسائلى كه طرح مىشود آن مقدارى كه مىتواند و مىفهمد اظهار كند ، لكن به طور خصومت ، به طور تنازع و خصومت نباشد ،
هامش
( 1 ) - هفته نامهاى فكاهى كه به زبان تركى در تبريز ، نخجوان و . . . منتشر مىشد و داراى مشى انتقادى بود . كاريكاتورهاى اين روزنامه كه معمولًا در صفحهء اول آن به چاپ مىرسيد ، از شهرت خاصى برخوردار بود . ملا نصر الدين مسائل و مشكلات جامعه ايران را با زبان طنز و معمولًا با كاريكاتور تشريح مىكرد .