را منحرف كردند . اول هدف ، روحانيت بود . اين مدرسهء فيضيه را كه ملاحظه مىكنيد ، كه آن وقت شايد ششصد - هفتصد نفر طلبه در خود مدرسهء فيضيه ساكن بود ، روز نمىتوانستند در مدرسه باشند ، فرار مىكردند به باغات شهر و آخرهاى شب مىآمدند ، براى اينكه مأمورها دنبال اين بودند كه اينها را بگيرند و ببرند و عمامههاشان را بردارند . علماى تهران را تعقيب مىكردند . و بعضى از اشخاص موجه از علما را در كلانترى مىبردند و همان جا لباسشان را مىبريدند كه بلند نباشد ، لباس روحانى نباشد ، همان جا قيچى مىكردند . آن چه دستى بود كه روحانيون را در آن روز سرنگون كرد و كوبيد ؟ و در عين حال كه آن همه كوبيدند روحانيون را ، مع ذلك گروهى كه فقط قيام كرد در مقابل رضا خان ، همان روحانيون بودند . يك دفعه از تبريز علماى تبريز ، يك دفعه از خراسان علماى خراسان ، يك دفعه از اصفهان كه اين از همه دامنهاش زيادتر بود . علماى اصفهان آمدند به قم و علماى بلاد هم به اينها متصل شدند ، و مع الأسف همهء قيامها را شكستند . قم هم كه قيامش اساسىتر بود ، بسيارى از اينها را آمدند بازى دادند ، اغفال كردند . و از قرارى كه مىگفتند در رأس آنها كه مرحوم « حاج آقا نور اللَّه اصفهانى » بود ، از قرارى كه گفتند ، او را هم مسموم كردند و همان قم فوت شد . « 1 » اين چه دستى بود كه روحانيون را اين طور كوبيد و روى چه مقصدى بود ؟ آن چه دستى بود كه روحانيون را با قشر دانشگاهيها آن طور از هم جدا كرد كه در دانشگاه اسم يك روحانى را نمىشد ببرى ، و در مدرسهء فيضيه هم دانشگاهى را ؟ اين چه دستى بود كه اينها را از هم جدا كرد و با هم دشمن كرد ؟ و اين چه دستى بود كه دانشگاه ما را به آن صورت درآورد ، كه اشخاصى كه از آن بيرون آمدند ، مگر يك دستهء متعهد ، انحرافى بودند ، و گرايش به مكتبهاى ديگر داشتند ؟ و آن چه دستى بود كه در همين زمانى كه انقلاب پيروز شد دانشگاه را به صورت يك دژ جنگى درآورد ؟ و آن چه دستى است كه الآن مشغول كار است و مىخواهد باز روحانيت را بكوبد ؟ اينها چه ديده بودند از روحانيت ، و اخيراً چه ديدند
هامش
( 1 ) - وى در شب چهارم دى ماه 1306 در گذشت .