ضربههاى سنگين بريتانيا از روحانيون
و عمدهء نظر اين بود كه روحانيت را ديده بودند . آنهايى كه احتمالًا اين را وادار به اين امور مىكردند ، ديده بودند لا اقل اين صد سال را درست ديده بودند كه هر وقت كه بنا بود يك شكستى به ملت بيايد ، روحانيت جلويش را مىگرفت . يك شكستى به كشور بيايد روحانيت جلويش را مىگرفت ديده بودند كه در مثلا عراق كه انگليسها عراق را آن وقت تقريباً گرفته بودند ، آن روحانى بزرگ مرحوم آقا ميرزا محمد تقى « 1 » جلويش را گرفت و از [ دست ] ايشان گرفت عراق را . استقلال عراق را او مىگرفت از آنها . و باز ديده بودند كه قبل از او ميرزاى شيرازى « 2 » با يك كلمه ، ايران را نجات داد از دست انگليسها و مزاحم را مىديدند كه همين روحانيين هستند . و اگر چنانچه بخواهند آن چيزهايى كه آنها مىخواهند كه عبارت از مخازن شرق بود ، عبارت از معادن شرق بود ، اينها را آنها مىخواستند و علاوه بر اين ، شرق را بازار كنند براى خودشان . از آن طرف مخازنشان را ببرند و از آن طرف با صورت ديگر بازار درست كنند و هر چه دارند به اين بازار صرف كنند . ما را به صورت يك مصرف درآورند . مىديدند كه روحانيت اگر زنده باشد ، و چشمش را باز كند و بگذارند به حيات خودش ادامه بدهد اين مزاحم است . از اين جهت روحانيت را با تمام قوا كوبيدند . به طورى كه اين حوزهء علميهاى كه آن وقت البته هزار و چند صد تا محصل داشت ، رسيد به يك چهار صد نفر ، آن هم چهار صد نفرى كه توسرى خورده ، چهار صد نفرى كه هيچ نتواند يك كلمه صحبت كند . يك كلمه تمام منابر را در سرتاسر ايران ، تمام خطبا را در سرتاسر ايران زبانشان را بستند . و تمام علما را در سرتاسر ايران زبانشان را بستند . مع ذلك خوب ، در زمان رضا شاه هم يكى - دو - سه دفعه قيام كردند علما . مع ذلك چون قيامى بود كه ملت از بس ترسيده بود از او
هامش
( 1 ) آقاى ميرزا محمد تقى شيرازى ( از مراجع بزرگ تقليد ) كه با فتواى معروفش ، مردم مسلمان عراق را عليه قواى انگليس به قيام واداشت و موجب شكست انگليس شد
( 2 ) - ميرزاى شيرازى ( از مراجع بزرگ تقليد ) كه با فتواى تحريم تنباكو ، باعث لغو قرارداد ناصر الدين شاه با شركت انگليسى « رژى » شد .