آخرت دارد . عوالمى كه هيچ كس نمىتواند اطلاع پيدا كند الّا به وحى . همه چيز است قرآن . اسلام همه چيز است . اين مثل رژيمهاى حكومتى نيست . حكومت دارد . لكن رژيم ، يك رژيم حكومتى نيست مثل حكومت مثلًا كارترى يا محمد رضايى . اسلام وقتى هم كه جنگ مىكرده ، جنگ كردنش مثل جنگ كردنهاى كشورگشاها نبوده است كه بخواهد يك كشورى را بگيرد . اسلام مىخواسته آدم درست كند . آدمهايى كه گرفتار بودند زير چنگال مشركين . زير چنگال ابرقدرتها . اسلام و همهء مكتبهاى توحيدى آمدند كه اين مردم را از اين قيد رها كنند آزاد كنند از اين قيدهايى كه به قلوب اينها آنها انداختند و همه چيز آنها را تحت قيد و اسارت قرار دادند . اسلام براى آزادى از اسارت آمده . نه فقط اسارت مادى كه نفت ما را ببرند . پيش اسلام ، نفت مطرح نيست . بايد حفظ بشود ، اما مقصد اسلام نفت نيست . مقصد اسلام خانه نيست . مقصد بالاتر دارد و همه چيز در آن هست . يعنى اسلام همان طورى كه به جهات مادى اين عالم و جهات حكومتى اين عالم ، قضاى اين عالم توجه دارد ، به جهات معنوى هم توجه دارد . و توجه به جهات معنوى بالاتر از توجه به جهات مادى است . اسلام همه چيز است . يعنى آمده است اسلام و همهء مكتبهاى توحيدى آمدهاند كه اين انسانى كه يك موجود مادى است ، ابتداءً مثل ساير موجودات مادى ، يعنى بعد از اينكه يك مراحلى سير كرده حالا شده است يك موجود مادى داراى چشم و گوش و حواس و خواص ، ساير حيوانات هم همين را دارند .
مكتبهاى الهى آمدند كه اين موجودى كه قابل اين است كه همه چيز بشود ، انسان يك نسخهء كوچكى هست از همهء عالم . يعنى جثهء كوچك ، يك نسخهاى از همه عالم هست .
يعنى انسان در آن همهء چيزهايى كه در همه چيز هست ، هست . تمام عوالم غيب و شهود در انسان هست . منتها يك مقداريش بالفعل است . يك مقداريش بالقوه است . انبيا آمدند كه دست اين انسان را بگيرند از اين چاه بيرون ببرندش . دست انسان را بگيرند از اين ظلمتها بيرون ببرند و به نور برسانند .
اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ
« 1 »
هامش
( 1 ) - سورهء بقره ، آيهء 257 .