ناچيز بودن جزاى دنيوى شاه جنايتكار
بعضى از كارها هست كه جزاى آن در اين دنيا نمىشود ؛ امكان ندارد . هر « جانى » يك نفر آدم است ، مثل ساير مردم است ، يك جان دارد و يك حيات دارد ؛ اين جانى اگر چنانچه ده هزار نفر را كشته باشد [ و ] ما بخواهيم براى ده هزار نفر اين را مجازات كنيم ، چطور مجازات كنيم ؟ يك جانى كه صد نفر را ، به آن طرزى كه مىدانيد در شكنجه قرار داده ، يعنى آن طرزى كه شنيديد در شكنجه قرار داده ، حالا ما بخواهيم اين را مجازات كنيم ، چطور مجازات كنيم ؟ نمىشود ، يك جان دارد ؛ ما غايت امر اين است كه او را بكشيم ؛ غايت امر اين است كه نه ، او را فرض كنيد با شكنجه بكشيم . اما او كه يك [ نفر را ] شكنجه نكرده ، يك نفر را نكشته كه در مقابل يك كشتن يك كشتن ، و در مقابل يك شكنجه يك شكنجه . شكنجهگرهايى كه از خارج هم تعليم بر مىداشتند ، اينها فوج فوج مردم را شكنجه كردهاند ! اينهايى كه جوانهاى ما را كشتهاند - بعضى از آنها عدد بسيارى از جوانهاى ما را كشتند و از بين بردند - اينها آن قدرى كه ماها مىتوانيم شكنجهشان كنيم و ماها مىتوانيم جزا به آنها بدهيم يك امر ناچيزى است .
صورت اعمال در ماوراى طبيعت
لكن يك جاى ديگرى هم هست كه در آنجا شكنجههايى است كه ما نمىتوانيم بفهميم . و آن از خود اعمال است . اين طور نيست كه نظير اينجا يك فراشى از خارج بيايد و شكنجه كند . خود عمل انسان چنانچه صالح باشد ، خود آن عمل در آنجا به انسان مىرسد . و چنانچه « عمل » ناصالح باشد ، همان به او مىرسد ؛
وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ
. از آن طرف هم :
فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ
. « 1 » خودش را مىبيند . هر ذرهاى كه انسان عمل مىكند يك صورت ما وراء طبيعت دارد . اينجا زبانش را آدم دراز مىكند ، زبان درازى مىكند ، يك مسلمانى را ، يك مؤمنى را فحش مىدهد ، غيبت مىكند ؛ آن مؤمن فرض
هامش
( 1 ) - سورهء زلزال ، آيهء 7 و 8 : « پس هر كسى به اندازه وزن يك ذره كار زشت كند ، آن را مىبيند . و هر كس به اندازهء وزن يك ذره كار نيك كند آن را مىبيند » .