آنجا - مجتمع مىشديم و با هم درد دل مىكرديم .
به همه بد گذشت و سخت گذشت ، نه به شما رفقاى بختيارى . شما حال خودتان را ديدهايد ، ما هم حال خودمان را ديدهايم . اهل هر محلى هم حال خودشان را ديده است ، و گمان مىكند كه خير ، همهء مسائل اين بوده است كه من ديدهام ؛ ديگران اين جور نبودهاند . همه بد ديدهاند ، همه در حبس بودهاند ، همه در زجر بودهاند .
تحولى حماسى و روحانى
و خدا خواست كه با قدرت الهى اين تحول پيدا بشود ؛ تحول معجزهآسا . يك تحولى پيدا بشود كه ما با هم برادروار اينجا جمع بشويم و درد دل كنيم . يك تحولى پيدا بشود كه زن و مرد و بچه و بزرگ در مقابل توپ و تانك بايستند و بگويند ديگر مسلسل اثر ندارد ! مسلسل مىكشتشان ؛ لكن قدرت روحى اين طور شده بود كه مشتشان را گره مىكردند مىگفتند اثر ندارد .
اين تحول روحى كه خداى تبارك و تعالى نصيب ملت ما كرد ، و اين تحول براى شما آقايان هم حاصل شد كه متصل شديد به ملت ، اين تحول روحى از جانب خدا بود . خدا بود كه ما را با هم دوست كرد ، مجتمع كرد ، و قلبهاى ما را جورى كرد كه ديگر نترسيم از آن هياهو ، و نتوانند آنها به ما ديگر تحميل كنند . اين نعمت بزرگى كه الآن براى ما حاصل شده است ؛ و به طور معجزه حاصل شده است ؛ يعنى تمام حساب حسابگرها غلط درآمد . همهء حسابگرها اين جور حساب مىكردند كه يك قدرت بزرگ ، و چند قدرت بزرگتر دنبال او ، نمىشود كه اين به هم بخورد . اين يك مطلبى بود كه همهء عالم روى حسابهايشان اين جور بود . حسابهاى مادىگرى اين طور بود . آنها از ارادهء خدا بى خبر بودند ؛ كه ارادهء خدا طورى مىكند كه يك ملت ضعيفى كه هيچ دستش نيست قيام مىكند ، فرياد مىكند و اللَّه اكبر مىگويد ، كم كم قشرها به او متصل مىشوند ، رودخانههاى عظيم [ پيوسته ] به آن متصل مىشود ، ارتش به آن متصل مىشود - عرض بكنم - ژاندارمرى به آن متصل مىشود ، شهربانى به آن متصل مىشود . يك اجتماع مركب از