جامعيت اسلام
اسلام - اگر مطالعاتى داريد و ان شاء اللَّه داريد در اسلام و در قرآن - اسلام فقط عبادت نيست ؛ فقط تعليم و تعلم عبادى و امثال اينها نيست . اسلام سياست است . اسلام از سياست دور نيست . اسلام ، يك مملكت ، يك حكومت بزرگ به وجود آورده است ؛ يك مملكت بزرگ به وجود آورده است . اسلام يك رژيم است ، يك رژيم سياسى است . منتها ساير رژيمها از بسيارى از امور غافل بودند ، و اسلام از هيچ چيز غافل نيست . يعنى اسلام انسان را تربيت مىكند به همهء ابعادى كه انسان دارد : بُعد مادى دارد راجع به بُعد مادى تصرفاتى دارد ، بُعد معنوى دارد راجع به معنويات صحبت دارد . بالاتر از آن دارد ؛ بالاتر از اين صحبت دارد : يعنى از آن وقتى كه ازدواج حاصل نشده بين پدر و مادر ، اسلام براى ساختن انسان دستور دارد چه زنى را انتخاب كند ، چه مردى را آن زن انتخاب كند ، وضع اخلاقىاش چه جور باشد ، وضع ديانتش چه جور باشد . يك نفر زارع وقتى مىخواهد يك زراعتى بكند و يك تخمى را در يك زمينى كشت بكند ، اين زمين را بايد ملاحظه بكند ، آن چيزهايى كه موجب تربيت اين است بايد ملاحظه بكند ، اين چيزهايى كه وقتى ظهور پيدا كرد ، بايد آنها را ملاحظه كند كه چه چيز مفيد با اين است ، چه چيزهايى مخالف با اين است ، از آن رد بكند ؛ بايد همين طور مواظبت كند تا وقتى كه رشد كرد و به ثمر رسيد .
شيوهء انسانسازى در اسلام
اسلام همين معامله را با افراد انسان كرده است . يعنى معاملهء يك نفر زارع كه مىخواهد يك كِشتى بكند و مىخواهد از آن استفاده بكند . از قبل از اينكه كشت بشود دستور دارد پدر و مادر چه جور بايد باشند ، يعنى ازدواج چه جور بايد باشد . اين براى اين است كه ملاحظهء عاقبت اين امر را كرده است كه اگر [ يكى از ] پدر و مادر مثلًا اخلاقش فاسد باشد ، اعمالش اعمال غير انسانى باشد ، اين بچههايى كه پيدا مىشود به واسطهء وراثتى كه هست در كار اينها هم در او تأثير دارد ؛ و لهذا مثل يك كشتكار بسيار