اين طور مىفرمايد و مطلب هم همين است . صورت اين عمل در آنجا به يك نحو مناسبى منعكس است و در آنجا خودش را مىبيند . و اينها جبران خواهد شد و شما دلتان محكم باشد كه اگر دستتان هم نرسد به او ، كه برسد هم نمىتوانيد جبران كنيد ، اما اين جنايات جبران خواهد شد در آنجا .
رژيم سلطنتى ، خلاف قوانين عقليهء
اينها همه تا اينجا كه رسيده است ، كه باز نصفهء راه يا كمتر از راه را پيموديم ، اتفاق كلمه ، اجتماع يك امت بر يك امر ، اين اجتماع امت بر يك امر موجب اين شد كه اين كنگرههايى كه تا - به قول خودشان - عرش كشيده شده بود اينها يكى يكى ريختند ، وارفتند ، مثل يخى كه آب بشود . لكن باز ما راهْ زياد داريم ؛ اين اولش است . مقصد ما تنها رفتن او نيست ، اين يكى از مطالب است ؛ ما رژيم سلطنتى را اصلًا غلط مىدانيم ، از اول اين غلط بوده ، خلاف قوانين انسانى بوده ؛ رژيم سلطنتى از اول خلاف قوانين عقليهء انسان است . يك كسى حالا در مجلس به او رأى بدهند ، يا خير فرض بفرماييد - صحيحش را من مىگويم ، باطلش كه مال ايران آن باطلش است ، من وجه باطلش را من نمىگويم ، من وجه صحيحش را مىگويم - شما فرض كنيد كه يك مجلس مؤسسان ملى - صد در صد ملى - تأسيس بشود و اين يك كسى را با اعقابش به حكومت بنشانند ، خودش و سلسلهء بعد ؛ ما به اين مجلس مؤسسان كه از جانب ملت است و به اين ملت ، مىگوييم بسيار خوب شما زمانى كه خودتان تشريف داشتيد حق داشتيد كه سرنوشت خودتان به دست خودتان باشد ، سرنوشت مايى كه دويست سال بعد از شما به اين دنيا مىآمدهايم به چه مناسبت شما تعيين كرديد آقاى پدر بزرگ ؟ ! شما با چه قانون ، با چه حق ، سرنوشت ماهايى كه در اين زمان هستيم تعيين مىكنيد ؟ شما حق داريد كه . . . اين حرفى است [ كه ] همهء عقول با آن موافقند منتها اين قدر تعميه « 1 » مىكنند بين مردم و تبليغات سوء مىكنند كه مردم باور مىكنند ؛ گاهى وقتها اين قدر شور است كه خان هم
هامش
( 1 ) - كور كردن ، در اينجا منظور ناديده گرفتن حقايق .