تكاليف الهى : الطاف خدا به بندگان
در عين حال ما در اينجا كه هستيم ، از قِبَلِ خداى تبارك و تعالى مأموريتها داريم . ما تا در اين حيات دنيوى هستيم ، تا در اينجا هستيم ، مأموريتها از طرف خداى تبارك و تعالى داريم و بايد قيام كنيم به اين مأموريتها . بايد غفلت نكنيم از تكاليف الهيه . تمام تكاليف الهيه الطافى است الهى و ما خيال مىكنيم تكاليفى است . همهاش الطاف است : چه تكاليف فردى [ كه ] براى هر نفرى هست - براى تربيت او ، براى تكميل او - براى اينكه غير از اين راهْ راه تكميل و راه ترقى نبوده است ، درجاتى هست كه بدون اين راه نمىشود به آن درجات رسيد ؛ و چه تكاليف اجتماعى كه ما مكلف هستيم ؛ در اجتماع تكاليفى داريم و بايد به آن تكاليف عمل كنيم براى تنظيم اين اجتماع . انبيا هم همان چيزهايى كه مربوط به روح و مربوط به مقامات عقليه و مربوط به مراكز غيبيه است براى ما بيان كردهاند ، و قرآن هم بيان كرده است و اهلش مىدانند ، و هم آن چيزهايى كه وظايف شخصيه است و دخيل در ترقيات انسان و تكامل انسان است ، در سنت و در كتاب بيان شده است و هم آن چيزهايى كه مربوط به اجتماع است و امور سياسى است و امور اجتماعى است و راجع به تنظيم و تربيت اجتماع است ، بيان فرموده است . و ما همه و همهء بشر مكلفند بر اينكه همهء اين مراتب را ، همهء اين مقامات را مواظبت كنند و منحصر به يك طرف نكنند .
نقش روحانيون در حفظ اسلام
من با تمام اين جناحهايى كه هستند و براى اسلام خدمت مىكنند ، چه جناحهاى روحانى كه از اول تا حالا خدمت كردهاند و چه جناحهاى ديگر ، از سياسيون ، از روشنفكرها كه براى اسلام خدمت مىكنند ، من به همهء اينها علاقه دارم و از همهء اينها هم گلايه دارم . اما علاقه ، بايد هر مُسْلمى به اشخاصى ، به گروههايى كه براى اسلام خدمت مىكنند - قلماً قدماً - براى اسلام خدمت مىكنند ، بايد هر مسلمى ، بايد هر انسانى كه ببيند اينها براى انسانيت ، براى اسلام يعنى براى انسانيت - اسلام مكتب انسانسازى است ،