و ظلمات تعلقات به غير حق تعالى شأنه و كدورت انيت و حجاب غليظه انانيت و رؤيت غيريت كه به ارادهء ازليه از انوار قدسيهء الهيه و آيات تامهء ربوبيه گرديده و آنها را خلّص و خالص براى خود فرموده ، از مقاماتى است كه به وصف و بيان درست نيايد ، و چون عنقاى مغرب غيب هويت دست آمال از ذروهء جلال آن كوتاه است : « عنقا شكار كس نشود دام باز گير » . [ 1 ]
فصل در بيان آنكه ايمان به وصف نيايد
بدان كه ايمان نيز از كمالات روحانيهاى است كه به حقيقت نوريهء آن كمتر كسى آگاه گردد . حتى خود مؤمنين تا در عالم دنيا و ظلمت طبيعت هستند ، از نورانيت ايمان خود و كراماتى كه در پيشگاه مقدس حق براى آنهاست مطلع نيستند .
انسان تا در اين عالم است ، وضعيات اين عالم و عادات آن او را به طورى مأنوس به خود [ مىكند ] كه هر چه از كرامات و نعم آن عالم و يا خذلان و عذاب آنجا بشنود .
فورا به يك صورت ملكى مقايسه مىكند ، مثلا كرامتهايى را كه حق تعالى براى مؤمنين وعده فرموده و نعمى را كه براى آنها تهيه فرموده و خبر دادند انبيا عليهم السلام ، به كرامتهاى سلاطين و بزرگان به مردم مقايسه مىكند يا قدرى بهتر و بالاتر ، و نعمتهاى آنها را چون نعمتهاى اين عالم يا قدرى لطيفتر و بهتر فرض مىكند ، با اينكه اين مقايسه قياس باطلى است . نعمتهاى آن عالم و روح و ريحانش به تصور ما درست نيايد و به قلب ما نظير آنها خطور نكرده . ما نمىتوانيم تصور كنيم كه يك شربت آب بهشت داراى تمام لذات متصوره است ، از هر قبيل كه ممكن باشد ، هر يك ممتاز از ديگر ، كه كيفيت هر لذتى به لذات اينجا توان گفت شباهت ندارند .
در اين حديث شريف ذكر يكى از كرامتهاى مؤمنين را فرموده است كه پيش اصحاب معرفت و ارباب قلوب با هيچ چيز موازنه نشود و در هيچ ميزان در نيايد . و آن آن است كه مىفرمايد : و إنّ المؤمن ليلقى أخاه فيصافحه ، فلا يزال اللّه ينظر إليهما . و در روايات كثيرهء ديگر به اين مضمون نيز اشاره شده :
ففي الكافى بإسناده عن أبي جعفر ، عليه السّلام ، قال : إنّ المؤمنين إذا التقيا
هامش
[ 1 ]« عنقا شكار كس نشود دام بازيگر * كانجا هميشه باد به دست است دام را ». - حافظ