به سوى آسمان قرار دهد ، چنانچه فقها ، رضوان اللّه عليهم ، فتوا به استحباب آن دادند و در دليل آن مناقشه كردند . گرچه بعد از سيرهء قطعيهء متشرعه ، به طورى كه از قنوت گويى جز اين ترتيب چيز ديگر نمىفهمند و به رفع يدين مطلقا هرطور اتفاق افتد كفايت نكنند ، احتياج به دليل ديگر نيست . بالجمله ، اظهر در اين روايت شريفه احتمال اوّل است .
و بدان كه مشهور بين فقها ، رضوان اللّه عليهم ، استحباب رفع دستهاست در تكبيرات . و بعضى قائل به وجوب شدند بواسطهء ظاهر بعضى اوامر و اخبارى كه در تفسير آيهء شريفهء
فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَ انْحَرْ
وارده شده ، كه اين « نحر » ى كه خداى تعالى امر به آن فرموده رفع دست است در وقت تكبيرات . « 1 » ولى شواهد كثيره در اخبار است كه دلالت بر استحباب آن مىكند ، مثل تعليلاتى كه وارد است در آنها ، خصوصا روايت فضل بن شاذان از حضرت رضا ، « 2 » سلام اللّه عليه ، علاوه بر آنكه صحيحهء على بن جعفر [ 1 ] نصّ است در عدم وجوب . و اين اخبار با قطع نظر از قرائن صارفه ظاهرند در وجوب . و طريق جمع حمل بر استحباب است تحكيما ، للنصّ على الظاهر . و آن روايت گرچه رفع يد را از غير امام برداشته و ممكن است دعوى كرد كه ظاهر آن است كه متعرض حال امام و مأموم است و از فرادى ساكت است و منافات ندارد كه رفع واجب باشد بر همه ، و لكن رفع يد امام كفايت مىكند از مأمومين ، چنانچه قرائت امام مجزى است از قرائت آنان . و بنابراين احتمال ، كه اظهر احتمالات است در روايت ، خدشهء بعضى محققين متأخرين نيز وارد نشود كه مستلزم حمل مطلق بر مقيد شود ، ولى مع ذلك ، عدم قول به اين تفصيل ، و ذهاب مشهور قديما و حديثا ، و قرائن خارجيه و داخليه ، مجالى براى بحث باقى نگذارد .
و تا اين اندازه از وظيفهء اين اوراق نيز خارج بود ، ولى مع ذلك كه اين رفع يد يكى از آداب مستحبه است ، سزاوار نيست كه انسان حتى المقدور آن را ترك كند ، خصوصا در مثل چنين مستحباتى كه در ميان علما قول به وجوب هم دارد ، كه بنابراين احتياط در دين هم اقتضا مىكند كه انسان آن را ترك نكند .
در بيان سرّ رفع يدين است
در هر صورت ، بلند كردن دستها در نماز ، در هر تكبيرى ، زينت نماز است . و نماز جبرئيل ، عليه السلام ، و ملائكهء سماوات سبع بدين طريق است ، چنانچه
هامش
[ 1 ] عن على بن جعفر ، عن أخيه ، موسى بن جعفر ، عليه السلام ، قال قال : على الإمام أن يرفع يده في الصّلاة ، ليس على غيره أن يرفع يده في الصّلاة . ( على بن جعفر از برادرش ، موسى بن جعفر ( عليهما السلام ) ، روايت كند كه فرمود : « بر امام لازم است كه دستش را در نماز بالا آورد ، و غير امام لازم نيست چنين كند . » وسائل الشيعة ، ج 4 ، ص 726 ، « كتاب الصلاة » ، باب 9 .
( 1 ) تفسير نور الثقلين ، ج 5 ، ص 683 - 684 ، تفسير سورهء « كوثر » حديث : 17 - 19 .
( 2 ) شماره 142 .