و در كافى شريف سند به حضرت موسى بن جعفر ، عليه السلام ، رساند ، قال : ليس منّا من لم يحاسب نفسه في كلّ يوم ، فإن عمل حسنا ، استزاده اللّه ، و إن عمل سيّئا ، استغفر اللّه منه و تاب إليه . « 1 » فرمود : « نيست از ما كسى كه محاسبه نكند نفس خود را در هر روز ، پس اگر عمل نيكى كرده ، از خداى تعالى زيادت طلبد ، و اگر عمل بدى كرده ، طلب مغفرت كند از خداوند از آن و توبه كند به سوى او . » پس اگر حساب خود را كشيدى ، در موقف حساب گرفتارى ندارى و از آن باكى براى تو نيست . و همين طور ساير مهالك و مواقف آن عالم تابع اعمال اين عالم است . مثلا اگر در اين عالم به راه راست نبوت و طريق مستقيم ولايت قدم زده باشى و از جادهء ولايت على بن ابى طالب ، عليه السلام اعوجاج پيدا نكرده باشى و لغزش پيدا نكنى ، خوفى براى تو در گذشتن از صراط نيست ، زيرا كه حقيقت صراط صورت باطن ولايت است ، چنانچه در احاديث وارد است كه امير المؤمنين صراط است . [ 1 ] و در حديث ديگر است كه « ماييم صراط مستقيم . [ 2 ] » و در زيارت مباركهء جامعه است كه أنتم السّبيل الأعظم و الصّراط الأقوم . [ 3 ] و هر كس در اين صراط به استقامت حركت كند و پاى قلبش نلرزد ، در آن صراط نيز پايش نمىلغزد و چون برق خاطف از آن بگذرد . و همين طور اگر اخلاق و ملكاتش عادلانه و نورانى باشد ، از ظلمتها و وحشتهاى قبر و برزخ و قيامت و از أهوال آن عوالم در امان است ، و خوفى از آن نشآت براى او نيست . پس ، در اين مقام درد از خود ما است و دواى آن نيز در خود ما است ، چنانچه حضرت امير المؤمنين ، عليه السلام ، در اشعار منسوب به او به اين معنى اشاره فرموده كه مىفرمايد :
دواؤك فيك و ما تشعر * و داؤك منك و ما تبصر [ 4 ]
و در كافى شريف سند به حضرت صادق ، عليه السلام ، رساند ، أنّه قال لرجل إنّك قد جعلت طبيب نفسك ، و بيّن لك الدّاء ، و عرّفت آية الصّحّة و دللت على الدّواء ، فانظر كيف قيامك على نفسك . « 2 » فرمود به مردى : « همانا تو قرار داده شدى طبيب نفس خويش ، و بيان شده براى تو درد ، و شناسا شدى نشانهء صحت را و دلالت شدى بر دوا ، [ پس بنگر كه چگونه در اصلاح نفس خود قيام مىكنى ] . » در تو اعمال و اخلاق و عقايد فاسده
هامش
[ 1 ] عن أبي عبد اللّه ( ع ) قال : الصّراط المستقيم أمير المؤمنين علىّ عليه السّلام . ( معانى الاخبار ، ج 2 ، ص 32 ، « باب معنى الصّراط » ، حديث 2 و همچنين حديث سوم همين باب . تفسير على بن إبراهيم ، ص 606 .
[ 2 ] عن سيّد العابدين علىّ بن الحسين ( ع ) قال : ليس بين اللّه و بين حجّته حجاب ، فلا للّه دون حجّته ستر ، نحن أبواب اللّه ، و نحن الصّراط المستقيم ، و نحن عيبة علمه ، و نحن تراجمة وحيه ، و نحن اركان توحيده ، و نحن موضع سرّه . ( امام سجاد ( ع ) فرمود : « بين خدا و حجّت او حجاب نيست » خدا را پردهاى غير از حجت نيست ، ما ابواب خدا و صراط مستقيم و گنجينهء علم او هستيم ، ترجمان وحى او و اساس توحيد او و جايگاه سرّ او هستيم . » ) معانى الأخبار ، ص 35 ، « باب معنى الصراط » ، حديث 5 .
[ 3 ] « شماييد راه بزرگ و صراط استوار . » زيارت « جامعهء كبيره » من لا يحضره الفقيه ، ج 2 ، ص 372 ، « مفاتيح الجنان » ، در باب « زيارات » .
[ 4 ] « دواى درد تو در توست و بدان علم ندارى - و درد نيز از توست و آن را نمىبينى . » منسوب به حضرت على ( ع ) .
( ديوان منسوب به امير المؤمنين ( ع ) ، ص 43 . )
( 1 ) اصول كافى ، ج 2 ، ص 453 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب محاسبة العمل » ، حديث 2 .
( 2 ) اصول كافى ، ج 2 ، ص 454 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب محاسبة العمل » ، حديث 6 .