سابقهاى از اين قسم معارف نبوده و راهى به اين سراير نداشتند . اكنون كتب و صحف اعاظم فلاسفهء عالم ، با آن كه علومشان نيز از سرچشمهء وحى الهى است ، موجود است ، كه شايد بالاتر و لطيفترين آنها كتاب شريف أثولوجيا [ 1 ] تصنيف گرانمايهء فيلسوف عظيم الشأن و حكيم بزرگوار ، ارسطاطاليس ، است كه اعاظم حكما مثل شيخ الرئيس أبو على سينا ، اعجوبهء دهر و نادرهء زمان ، سر خضوع و كوچكى در پيشگاه او زمين گذاشتند ، و از رشحات فكر او منطق و تنظيم قواعد آن است ، و به همين جهت او را « معلّم اول » گويند ، و شيخ الرئيس فرمايد كه از زمانى كه آن بزرگ قواعد منطق را تنظيم نموده ، احدى نتوانسته به يكى از قواعد او خدشهاى كند يا زيادتى تأسيس كند ، با همه وصف ، با آن كه آن كتاب شريف را براى معرفة الرّبوبيّة تأسيس و تقنين فرموده ، ببينيد از اول تا آخر آن كتاب شريف براى معرّفى مقام ربوبيّت مثل اين كريمهء شريفهء اول سورهء « حديد » يا نزديك به مفاد آن يا چيزى كه بويى از اين سرّ بزرگ توحيد داشته باشد ، دارد ؟ و آن قول خداى تعالى است :
هُوَ الاوَّلُ وَ الآخِرُ وَ الظّاهرُ وَ الباطن
. « 514 » و يا آن كه شبيه اين قول در تمام اقوال آنها هست :
وَ هُوَ مَعَكُمْ ايْنَما كُنْتُم
؟ « 515 » اكنون ، اقوام متعمّقون و اصحاب نظر و معرفت مىدانند چه اسرارى
هامش
[ 1 ] - لغتنامهء دهخدا در ذيل مادهء « ارسطو » أثولوجيا را از آثار ارسطو به شمار آورده و نوشته است :
« أثولوجيا ، و آن كلام در باب ربوبيّت است و آن را فرفوريوس صورى تفسير و عبد المسيح بن عبد اللّه الحمصى الناعمى به عربى نقل كرده است ، و أبو يوسف يعقوب بن اسحاق الكندى براى احمد بن المعتصم آن را اصلاح كرده است . در برلين به سال 1882 ميلادى طبع شده و نيز در هامش كتاب قبسات ، تأليف ميرداماد ، در ايران به سال 1314 قمرى چاپ شده است . » اما در ذيل مادهء « أثولوجيا » چنين نوشته شده است : « أثولوجيا ، از يونانى « ث ا س ل گس » به معنى الهيّات ، ميامير ، نام كتابى از فلوطينس( Plotin )كه نزد مسلمين معروف به « شيخ اليونانى » است . و آن شامل كتاب چهارم تا ششم تاسوعات است و بعض قدما بغلط اين كتاب را به ارسطو نسبت كردهاند . » اما در سال 1314 كتاب أثولوجيا در حاشيهء كتاب قبسات توسط ابو القاسم بن آخوند ملا رضا كمربنى نوشته شده است و در لغتنامهء دهخدا تاريخ كتابت اشتباها تاريخ چاپ دانسته شده است .
( 514 ) - پاورقى 127 .
( 515 ) - « او با شماست هرجا باشيد . » ( حديد - 4 )