زنان ، بگو مگو كردن با احمق ( تو مىگويى و او مىگويد و هرگز به راه نمىآيد ) و همنشينى با مردگان ؛ عرض شد : اى رسول خدا منظور از مردگان چيست ؟
فرمود : هر توانگر خوشگذران » . « 1 »
و همان حضرت به اباذر فرمود :
« إيّاكَ وَكَثْرَةَ الضَّحِكِ ، فَإنَّهُ يُميتُ الْقَلْبَ ؛
بپرهيز از خنديدن زياد ، زيرا خندهء زياد قلب را مىميراند » . « 2 »
2 . آنچه دل را زنده مىكند ؛ باز هم روايات در اين زمينه فراوان است :
در همين حديث مورد بحث على عليه السلام به امام حسن عليه السلام مىفرمايد : دل خويش را با موعظه زنده كن .
و همان حضرت فرموده است :
« لِقاءُ أهْلِ الْخَير عِمارَةُ الْقَلْبِ
؛ ديدار اهل خير ، مايهء آبادانى دلهاست » . « 3 »
و باز امام على عليه السلام در وصيتش به امام حسن عليه السلام مىفرمايند :
« فَإِنِّي اوصيكَ بِتَقوَى اللَّهِ - أىْ بُنىّ - وَلُزُومِ أَمْرِهِ ، وَعِمارَةِ قَلْبِكَ بِذِكْرِهِ
؛ اى فرزندم تو را به پرواى از خدا و پايبندى به فرمان او و آباد كردن دلت با ياد او سفارش مىكنم » . « 4 »
3 . قساوت قلب ؛ عواملى كه باعث قساوت قلب مىشود فراوان است . از نجواهاى خداوند با موسى عليه السلام اين بود :
« يا موسى ، لاتُطَوِّل فِى الدُّنيا أمَلَكَ فَيَقْسُو قَلْبُكَ ، وَالْقاسى الْقَلْبِ مِنّى بَعيدٌ
؛ اى موسى در دنيا آرزوى خود را دراز مگردان ، كه دلت سخت مىشود و انسان سخت دل از من دور است » . « 5 »
رسول خدا صلى الله عليه و آله مىفرمايند :
« لا تُكثِرِ الكلامَ بِغيرِ ذِكرِ اللَّهِ ، فإنَّ كَثْرَةَ الكلامِ بغيرِ ذِكرِ اللَّهِ قَسْوَةُ القَلْبِ ، إنَّ أَبْعَدَ الناسِ مِنَ اللَّهِ القَلْبُ القاسىِ
؛ در غير از ياد خدا
هامش
( 1 ) . خصال باب الاربعه
( 2 ) . معانى الاخبار ، ص 335
( 3 ) . بحارالانوار ، ج 77 ، ص 208
( 4 ) . نهج البلاغه ، نامه 31
( 5 ) . كافى ، ج 3 ، ص 329