نكتهء اوّل : حديث مىفرمايد اين افراد را به صورت در آتش مىاندازند ، چرا ؟ به يكى از جهات ذيل .
الف ) صورت عضو بسيار حسّاسى است به همين جهت انسان وقتى مىخواهد زمين بخورد ناخودآگاه دستش را سپر صورت مىكند تا آسيبى به صورت نرسد .
ب ) به خاطر تحقير آميزبودن آن است .
ج ) عضوى كه باعث گناه شده ، بسوزد .
نكتهء دوم : از روايت استفاده مىشود كه اصلاح زبان ، كليد اصلاح انسان و انحراف آن سبب انواع انحرافات است ، چرا كه زبان ترجمان دل و نمايندهء عقل و كليد شخصيّت انسان و مهمترين دريچهء روح است .
به تعبير ديگر ، آنچه در صفحهء روح انسان نقش مىبندد ، قبل از هر چيز بر صفحهء زبان و در لابه لاى گفتههاى او ظاهر مىشود . امام على عليه السلام مىفرمايد :
« تَكَلَّموا تُعْرَفوا فَانَّ الْمَرْءَ مَخْبوءٌ تَحْتَ لِسانِهِ
؛ سخن بگوييد تا شناخته شويد همانا شخصيت هر كس زير زبانش نهفته است » . « 1 »
تا مرد سخن نگفته باشد * عيب و هنرش نهفته باشد
نكتهء سوم : به همان نسبت كه بركات زبان و آثار سازندهء آن زياد است ، آفات و گناهانى كه به وسيلهء آن انجام مىگيرد و آثار مخرّبى كه در فرد و جامعه دارد ، بسيار زياد مىباشد .
مرحوم « فيض كاشانى » در كتاب « المحجّة البيضاء » و « غزالى » در « احياءالعلوم » بحث مشروحى تحت عنوان گناهان زبان ذكر كردهاند . غزالى بيست انحراف و آفت براى زبان شمرده كه از جملهء آنها موارد زير است :
1 . بيهودهگويى و پرحرفى .
2 . بد زبانى و دشنام .
3 . مزاح و شوخيهاى ركيك و زشت .
هامش
( 1 ) بحارالانوار ، ج 68 ، ص 287 ؛ محجّة البيضاء ، ج 5 ، ص 193 .