انواع ذكر :
1 . ذكر لفظى : زبان به ذكر خدا مشغول باشد .
2 . ذكر قلبى : باطن آدمى مشغول به ذكر باشد . ذكر قلبى مىتواند با ذكر زبانى همراه باشد كه در اين صورت نورانيّت مضاعف مىشود .
3 . ذكر عملى : عمل او به گونهاى باشد كه حكايت از شوق و محبّت به خداوند و تسليم و اطاعت نسبت به دستورات او داشته باشد .
رسول خدا صلى الله عليه و آله مىفرمايد : « ذكر خدا بايد در هر حال باشد و ذكر خدا ، گفتن «
سُبْحانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُللَّهِ ولا إلهَ إلّااللَّهُ وَاللَّه أكبَر
» نيست ، بلكه وقتى با چيزى كه بر او حرام است روبرو گردد از خدا بترسد و آن را ترك كند » . « 1 »
اوقات ذكر خدا :
1 . هنگام برخورد با دشمن .
2 . هنگام كارو كوشش .
3 . زمان خشم .
رسول خدا صلى الله عليه و آله مىفرمايد : «
اوْحى اللَّهُ الى نَبِىٍّ مِنْ انْبيائِهِ : ابْنَ آدَم اذكُرنى عِنْدَ غَضَبِكَ اذْكُرْكَ عِنْدَ غَضَبى
؛ خداوند به يكى از انبيائش فرمود : اى فرزند آدم مرا هنگام خشمت به ياد آور ، من تو را هنگام خشمم به ياد مىآورم » . « 2 »
4 . در شادمانيها :
امام باقر عليه السلام مىفرمايد : «
فىِ التَّوراةِ مكتوبٌ : يا موسى اذْكُرنى فىِ خَلَواتِكَ وَ عِنْدَ سُرورِ لَذّاتِك اذْكُرْكَ عِنْدَ غَفَلاتِكَ
؛ در تورات نوشته شده اى موسى ! در خلوتها مرا ياد كن و نيز در هنگام شاديهايت مرا ياد كن ، تا من در هنگام لغزشهايت تو را به ياد آورم » . « 3 »
هامش
( 1 ) من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 358 .
( 2 ) بحارالانوار ، ج 75 ، ص 321 .
( 3 ) همان مدرك ، ج 13 ، ص 328 .