يك فلسفهء تبعى و ضمنى مىباشد و جنبههاى عبادى و تربيتى حج بر هر چيز مقدم است هر چند تقويت بنيهء اقتصاد جهان اسلام ، خود عبادتى بزرگ محسوب مىشود .
5 . امتياز ويژه
از آيات قرآن استفاده مىشود همهء مواهب الهى و نعمتهاى دنيوى ، مطلوب و پسنديده است و در اصل براى اهل ايمان آفريده شده است :
« « قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِى أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِىَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِى الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ » ؛ ( اى پيامبر ) بگو زيورهايى كه خداوند براى بندگانش پديد آورده و ( نيز ) روزىهاى پاكيزه را چه كسى حرام گردانيده ؟ بگو اين ( نعمتها ) در زندگى دنيا براى كسانى است كه ايمان آوردهاند و روز قيامت ( نيز ) مخصوص آنان مىباشد » . « 1 »
از اين آيه استفاده مىشود كه تمامى نعمتها در واقع براى اهل ايمان آفريده شده است . هر چند افراد آلوده و ظالم نيز از آن استفاده مىكنند ولى شايستگى آن را در واقع ندارند و گويا بهرهبردارى آنها از مواهب مادى دنيا به صورت غاصبانه است .
در آيهء ديگر مىخوانيم : « « وَلَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الْأَرْضِ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ قَلِيلًا مَّا تَشْكُرُونَ » ؛ و ما تسلط و مالكيّت بر زمين را براى شما قرار داديم و انواع وسائل زندگى را براى شما فراهم ساختيم اما كمتر شكرگزارى مىكنيد » . « 2 »
6 . وسيلهاى براى شمول امدادهاى الهى
مال و ثروت گاهى در آيات قرآن به عنوان امداد الهى شمرده شده است : « « وَأَمْدَدْنَاكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ » ؛ شما را به وسيلهء دارايىها و فرزندان كمك خواهيم كرد » . « 3 » در آيهء ديگر مىخوانيم : « وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ » . « 4 »
از جمله امدادهاى خداوند به پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله نيز همين بىنيازى مالى بوده است : « « وَوَجَدَكَ عَائِلًا فَأَغْنَى » ؛ و تو را فقير يافت و بىنياز كرد » . « 5 »
اين تعبيرات كه در موارد مختلفى از قرآن مجيد بهكار رفته ، نظر مثبت اسلام را دربارهء امكانات مالى براى زندگى سعادتمندانه به خوبى روشن مىسازد به ويژه آيهء 12 سورهء نوح كه امدادهاى مالى و فرزندان لايق را در كنار نزولات پربركت آسمانى به عنوان پاداش دنيوى مؤمنان و مستغفران ، شمرده :
« فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّاراً * يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِّدْرَاراً » « 6 » اين حقيقت را بيشتر روشن مىسازد .
جمعبندى :
تأمل در تعبيراتى چون مال اللَّه ، فضل اللَّه و خير ، در ارتباط با امكانات مالى ، نشانگر مطلوبيت و محبوبيت اين امور در بينش دينى است .
هامش
( 1 ) . اعراف ، آيهء 32 .
( 2 ) . اعراف ، آيهء 10 .
( 3 ) . اسراء ، آيهء 6 .
( 4 ) . اسراء ، آيهء 6 .
( 5 ) . ضحى ، آيهء 8 .
( 6 ) . نوح ، آيه 10 و 11 .