شرح و تفسير رئيس صفات پسنديده
امام عليه السلام در اين گفتار كوتاه و حكيمانه به نكتهء مهمى دربارهء رابطهء تقوا با صفات برجسته و اخلاق انسانى بيان مىكند ، مىفرمايد : « پرهيزكارى ، رئيس صفات پسنديده است » ؛ (
التُّقَى « 1 » رَئِيسُ الْأَخْلَاقِ
) . براى پى بردن به عمق كلام امام عليه السلام لازم است نخست مفهوم تقوا را آنچنانكه هست بدانيم .
تقوا در اصل از مادهء « وقاية » به معناى نگهدارى يا خويشتندارى گرفته شده و به گفتهء راغب در مفردات « وقاية » در اصل به معناى نگهدارى اشيا در برابر امورى است كه به آنها زيان مىرساند و تقوا به معناى قراردادن روح و فكر در پوشش حفاظتى در برابر خطرها و گناهان است .
بنابراين ، تقوا آن حالت خداترسى و احساس مسئوليت درونى است كه بازدارندهء انسان در برابر سرپيچى از فرمان خداست .
عبداللَّه بن معتز ( متوفاى قرن سوم ) اين سخن را به شعر درآورده و گفته است :
خَلّ الذُّنوبَ صَغيرَها * وكبيرَها فهو التُّقى
هامش
( 1 ) . « تقى » جمع « تقاة » به معناى تقواست و گاه بهصورت مفرد و به معناى مصدرى همانند تقوا استعمال شده است .