شرح و تفسير دو دليل نادانى
امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانه به دو چيز كه از نشانههاى نادانى است اشاره كرده ، مىفرمايد : « عجله كردن پيش از فراهم شدن امكانات ، و از دست دادن امكانات و سستى نمودن پس از فرصت ، از حماقت و نادانى است » ؛ (
مِنَ الْخُرْقِ الْمُعَاجَلَةُ قَبْلَ الْإِمْكَانِ ، وَ الْأَنَاةُ بَعْدَ الْفُرْصَةِ
) . « خُرْق » ( بر وزن مرغ ) به گفتهء غالب ارباب لغت به معناى نادانى و كمعقلى است ولى « خَرق » ( بر وزن خلق ) به معناى پاره كردن يا سوراخ كردن چيزى به عنوان افساد است كه در قرآن مجيد در داستان موسى و خضر عليهما السلام به آن اشاره شده است و بعيد نيست هر دو به يك ريشه بازگردد زيرا پاره كردن و فاسد كردن ، كار افراد نادان است .
واژهء « أناة » به معناى صبر كردن و تأنى نمودن در انجام كارى است . اين واژه هرگاه درمورد خداوند به كار برده مىشود و مىگويند : خداوند ذو أناة است مفهومش اين است كه در مجازات گنهكاران هرگز تعجيل نمىكند تا اتمام حجت بر آنها شود ، و گاه اين واژه به معناى سستى كردن نيز بهكار مىرود همانگونه كه در گفتار حكيمانهء بالا ديده مىشود .
به هر حال امام عليه السلام دو چيز را در اينجا نشانهء حماقت و نادانى مىشمرد :
نخست تعجيل كردن قبل از فراهم شدن امكانات است مثل اينكه كسى در فصل