پدران و مادران بر فرزندان است و در روايات اسلامى حقوق متعدد ديگرى نيز براى آنها ذكر شده است ازجمله :
1 . هيچگاه پدر را با نام خطاب نكند . بلكه بگويد « يا ابتاه ؛ پدر جان » زيرا خطاب بزرگتر با اسم توسط كوچكتر ، خلاف آداب است .
2 . بههنگام راه رفتن از او جلوتر نرود .
3 . بههنگام ورود در مجلس پيش از او ننشيند .
4 . كارى نكند كه مردم پدرش را دشنام دهند يا لعن كنند .
اين چهار موضوع در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله در پاسخ سؤالى دربارهء حق پدر بر فرزند ذكر شده است ؛ (
لَا يسَمِّيهِ بِاسْمِهِ وَ لَايمْشِى بَينَ يدَيهِ وَ لَايجْلِسُ قَبْلَهُ وَ لَايسْتَسِبُّ لَهُ
) . « 1 »
« يستسب » از مادهء « سب » به معناى طلب كردن سب و دشنام و لعن براى كسى است .
5 . هنگامى كه پدر عصبانى مىشود عكسالعمل نشان ندهد و تواضع و خشوع كند . همانگونه كه در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل شده است : «
مِنْ حَقّ الْوالِدِ عَلى وَلَدِهِ أن يخشَعَ له عند الغَضَبِ
» . « 2 »
6 . تشكر كردن در هر حال و خيرخواه آنها بودن در آشكار و پنهان . امام صادق عليه السلام مىفرمايد : «
يجِبُ لِلْوَالِدَينِ عَلَى الْوَلَدِ ثَلَاثَةُ أَشْياءَ شُكْرُهُمَا عَلَى كُلِّ حَالٍ . . . وَ نَصِيحَتُهُمَا فِى السِّرِّ وَ الْعَلَانِية
» . « 3 »
7 . توجه به اين نكته كه پدر ( و مادر ) اصل و ريشهء انسان هستند . بنابراين هرگاه امتيازى در خود ببيند بايد بداند اساس اين نعمت از آنهاست پس خدا را شكرگزارى كند . (
فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّهُ أَصْلُكَ وَ أَنَّهُ لَوْلَاهُ لَمْ تَكُنْ فَمَهْمَا رَأَيتَ فِى نَفْسِكَ
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 2 ، ص 158 ، ح 5 .
( 2 ) . كنزالعمال ، ح 45512 ( بنا به نقل ميزان الحكمة ) .
( 3 ) . بحارالانوار ، ج 75 ، ص 236 ، ح 107