رذايل اخلاقى و كارهاى غير انسانى و آنچه مايهء خسران و زيان در سراى ديگر مىشود حساب مىكنند و اينجاست كه ديدگاه اين دو مكتب كاملًا از هم جدا مىشود .
در اينكه تعبير امام عليه السلام كه ( نفى خير بودن از خيرى كه بعد از آن آتش دوزخ است و نفى شر بودن از شرى كه بعد از آن بهشت جاويدان است ) ، آيا يك تعبير حقيقى است يا مجازى و ادعايى ؟ دو نظر متفاوت وجود دارد ، بعضى مىگويند :
خير مادى واقعاً خير است اما اگر دنبال آن آتش دوزخ باشد بهمنزلهء شر محسوب مىشود و شر مادى واقعاً شر است و اگر بعد از آن بهشت جاويدان باشد بهمنزلهء خير محسوب مىشود . ولى حق اين است كه تعبير ، يك تعبير واقعى است زيرا خير و شر و خوب و بد بودن چيزى با در نظر گرفتن تمام جهات آن مىباشد اگر انسان ، امروز غذاى بسيار لذيذى بخورد ولى بعد از آن يك هفته بيمار شود و در بستر بيفتد هيچ عاقلى آن را خير نمىنامد و بهعكس اگر انسان داروى تلخى را مىنوشد و بهدنبال آن از يك بيمارى سخت بهبودى مىيابد هيچكس آن را شر حساب نمىكند بنابراين آغاز و انجام و تمام جوانب را بايد در نظر گرفت تا بتوان حكم به خير بودن يا شر بودن چيزى كرد ، به همين دليل كارهاى ظاهراً خيرى كه بعد از آن آتش دوزخ است واقعاً شر است ، هوسرانىهاى بىحساب ، حكومت كردن به غير حق ، لذات گناهآلود دنيوى ، تمامشان ازنظر خداپرستان شر است چون پايانش دوزخ است و بهعكس ، شهادت در راه خدا و انفاق فى سبيل اللَّه و تحمل زحمات در مبارزه با هواى نفس كه بعد از آن بهشت جاويدان الهى است واقعاً خير است .
در ضمن از كلام امام عليه السلام بهخوبى استفاده مىشود كه خير و شر چيزى است كه با حكم عقل درك مىشود و پاسخ خوبى است براى اشاعره كه منكر خير و شر به حكم عقلاند . امام عليه السلام در اينجا به يك استدلال عقلى تمسك جسته كه
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 187
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٨٧