در سورهء اسراء مىفرمايد : « « وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُوْلَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا » ؛ از آنچه به آن آگاهى ندارى ، پيروى مكن ، چراكه گوش و چشم و دل ، همه مسئولاند » . « 1 »
ثانياً ازنظر عقل نيز كار قبيحى است زيرا هنگامى كه انسان چيزى را نمىداند ولى بهطور قطع از آن خبر مىدهد مفهومش اين است كه من دربارهء آن علم و اطلاع دارم در حالى كه اين دروغ است و دروغ ، از زشتترين كارهاست .
اضافه بر اين امكان دارد آن سخن بر خلاف واقع و كذب باشد بنابراين ذكر آن بهطور قطع ، نوعى تجرى در برابر خداوند است چراكه چيزى را بىپروا مىگويد كه احتمال دارد معصيت خداوند باشد .
مرحوم كلينى در جلد اول كتاب كافى بابى تحت عنوان « النَّهْى عَنِ الْقَوْلِ بِغَيرِ عِلْمٍ » ذكر كرده كه در آن روايات بسيارى آورده است . ازجمله در حديثى از امام صادق عليه السلام نقل مىكند كه فرمود : «
لِلْعَالِمِ إِذَا سُئِلَ عَنْ شَىءٍ وَ هُوَ لَايعْلَمُهُ أَنْ يقُولَ اللَّهُ أَعْلَمُ وَلَيسَ لِغَيرِالْعَالِمِ أَنْ يقُولَ ذَلِكَ
؛ هنگامى كه سؤالى از شخص عالمى شود در حالى كه پاسخ آن را نمىداند بايد بگويد : « اللَّه اعلم » و كسى كه عالم نيست حتى اين جمله را هم نبايد بگويد ( زيرا او علمى ندارد كه خدا را از خود اعلم بداند ) » . « 2 »
در حديث ديگرى از آن حضرت آمده است كه شخص غير عالم در برابر چنين سؤالى بايد بگويد : « لا ادرى ؛ نمىدانم » و نگويد : « اللَّه اعلم » . « 3 »
در حديث ديگرى مىخوانيم كه زرارة ابن اعين از امام باقر عليه السلام پرسيد :
خداوند چه حقى بر بندگان دارد ؟ امام عليه السلام فرمود : «
أَنْ يقُولُوا مَا يعْلَمُونَ وَيقِفُوا عِنْدَ مَا لَايعْلَمُون
؛ از آنچه مىدانند سخن بگويند و دربارهء آنچه نمىدانند توقف كنند » . « 4 »
هامش
( 1 ) . اسراء ، آيهء 36 .
( 2 ) . كافى ، ج 1 ، ص 42 ، ح 5 .
( 3 ) . همان ، ح 6 .
( 4 ) . همان ، ص 43 ، ح 7