اين نكته را در اينجا بايد افزود كه آنچه در اين حديث آمده در مورد مسائل شخصى است و گرنه امورى كه سرنوشتساز است و به حقوق الهى يا جامعه مرتبط مىشود بايد مورد توجه قرار گيرد و دربارهء آن تحقيق شود .
همهء اينها در واقع برگرفته از دستورات قرآن مجيد است ، آنجا كه مىفرمايد : « يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ » ؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد از بسيارى از گمانها بپرهيزيد ، چراكه پارهاى از آنها گناه است » . « 1 »
جالب اينكه قرآن مجيد بعد از اين دستور به عدم تجسس و بعد از آن دستور به عدم غيبت مىدهد و مىفرمايد : « وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَّعْضُكُمْ بَعْضاً » اشاره به اينكه گمان بد سبب تجسس مىشود و جستوجوگرى گاه به نقطه ضعفهايى مىرسد و به دنبال آن گناه غيبت شروع مىشود و در واقع اين سه گناه لازم و ملزوم يكديگرند .
مسئلهء حسن ظن با تمام اهميتى كه در حفظ نظام جامعه و پيوند محبت و دوستى افراد نسبت به هم دارد خالى از استثنا نيست ، همانگونه كه در حكمت 114 آمده بود كه امام عليه السلام مىفرمايد :
« إِذَا اسْتَوْلَى الصَّلاحُ عَلَى الزَّمَانِ وَأَهْلِهِ ثُمَّ أَسَاءَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ لَمْ تَظْهَرْ مِنْهُ حَوْبَةٌ فَقَدْ ظَلَمَ وَإِذَا اسْتَوْلَى الْفَسَادُ عَلَى الزَّمَانِ وَأَهْلِهِ فَأَحْسَنَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ فَقَدْ غَرَّرَ ؛
هنگامى كه صلاح و نيكى بر زمان و اهلش ظاهر گردد اگر كسى در اين حال گمان بد به ديگرى برد كه از او گناهى ظاهر نشده ، به او ستم كرده است و هنگامى كه فساد بر زمان و اهلش مستولى گردد هركس گمان خوب به ديگرى برد خود را فريب داده است ! » .
در ذيل اين حكمت نيز بيانات ديگرى در اين زمينه داشتيم . همچنين بعضى از افراد به حكم كارى كه دارند ( مانند مأموران اطلاعات و ضد جاسوسى )
هامش
( 1 ) . حجرات ، آيهء 12