شرح و تفسير اگر پايان كار را مىديديد . . .
امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانه به نكتهاى اشاره مىفرمايد كه هركس در آن بينديشد و با تمام وجود باور كند از دنياپرستى كنار خواهد رفت . مىفرمايد : « اگر انسان ، سرآمد زندگى و عاقبت كارش را مىديد ، آرزوها و غرورش را دشمن مىشمرد » ؛
( لَوْ رَأَى الْعَبْدُ الْأَجَلَ وَمَصِيرَهُ لَأَبْغَضَ الْأَمَلَ وَغُرُورَهُ )
. سرآمد زندگى و پايان عمر بر هيچكس روشن نيست ؛ خواه جوان باشد يا پير ، سالم باشد يا زمينگير ، زيرا هر روز ممكن است حادثهاى رخ دهد و حتى جوانان و افراد سالم و نيرومند را با خود از اين جهان ببرد ؛ ولى با توجه به اينكه انسان از پايان عمر خويش بهطور دقيق آگاه نيست همين امر گاهى سبب اشتباه او مىشود و زندگى را جاودانه مىپندارد ، دامنهء آرزوهايش گسترش پيدا مىكند و غرور ناشى از آن تمام وجود او را فرا مىگيرد .
البته مكتوم بودن پايان زندگى فلسفهء مهمى دارد و آن اين است كه اگر هركس از پايان عمر خود باخبر بود ، هرگاه پايان آن را نزديك مىديد در اضطراب شديدى به سر مىبرد و زندگى در كام او تلخ مىشد و اگر پايان آن را دور مىديد در غفلت و غرور فرو مىرفت ، خداوند آن را مكتوم داشته تا انسان دائماً در ميان خوف و رجا باشد نه زندگى در كامش تلخ شود و نه غرور و غفلت و آرزوهاى دور و دراز او را احاطه كند .