نكته وظيفهء شاگرد در برابر استاد
علماى اخلاق براى عالم و متعلم ، هركدام حقوقى برشمردهاند كه بدون رعايت آنها مسئلهء تعليم و تربيت ناقص خواهد بود . اين حقوق در بسيارى از موارد برگرفته از روايات يا آيات قرآن و گاه از دليل عقل و بناى عُقَلاست .
در حديثى از اميرمؤمنان عليه السلام مىخوانيم :
« إِنَّ مِنْ حَقِّ الْعَالِمِ أَنْ لَاتُكْثِرَ عَلَيْهِ السُّؤَالَ . . . وَلا تُكْثِرْ مِنْ قَوْلِ قَالَ فُلانٌ وَقَالَ فُلانٌ خِلافاً لِقَوْلِهِ وَلا تَضْجَرْ بِطُولِ صُحْبَتِهِ فَإِنَّمَا مَثَلُ الْعَالِمِ مَثَلُ النَّخْلَةِ يُنْتَظَرُ بِهَا مَتَى يَسْقُطُ عَلَيْكَ مِنْهَا شَيْءٌ ؛
حق عالم آن است كه زياد از او سؤال نكنى . . . و در محضر او گفتار اين و آن را بر ضد او نقل ننمايى و از طول مصاحبت با او اظهار ناراحتى نكنى ، زيرا مَثَل عالم مَثَل درخت نخل است كه بايد انتظار بكشى كى از آن ميوهاى فرو مىريزد » . « 1 »
در حديث ديگرى از همان حضرت مىخوانيم :
« إِذَا جَلَسْتَ إِلَى الْعَالِمِ فَكُنْ عَلَى أَنْ تَسْمَعَ أَحْرَصَ مِنْكَ عَلَى أَنْ تَقُولَ وَتَعَلَّمْ حُسْنَ الْاسْتِمَاعِ كَمَا تَعَلَّمُ حُسْنَ الْقَوْلِ وَلا تَقْطَعْ عَلَى حَدِيثِهِ ؛
هنگامى كه نزد عالم مىنشينى بيش از آنچه مايل هستى بگويى سكوت كن و از او بشنو و خوب گوش فرا دادن را بياموز همانگونه كه خوب سخن گفتن را مىآموزى و هرگز كلام او را قطع مكن » . « 2 »
از نكاتى كه از داستان موسى و خضر عليهما السلام در قرآن مجيد استفاده مىشود نيز اين است كه در برابر عالم نبايد عجله و بىتابى نشان داد ، بلكه بايد صبر كرد تا حقيقت را بيان كند .
* * *
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 2 ، ص 43 ، ح 9
( 2 ) . همان ، ح 11