شرح و تفسير جستوجوگران حقيقتطلب و عالمان بهانهجو
امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانه روش سؤال صحيح را بيان كرده و فرق ميان جستوجوگران حقطلب را با پرسشكنندگان بهانهجو بيان مىدارد . « امام عليه السلام در پاسخ كسى كه از مسئلهء پيچيدهاى سؤال كرده بود فرمود : براى فراگيرى سؤال كن ، نه براى ايجاد دردسر ( و بهانهجويى ) » ؛
( وَقال عليه السلام لِسَائِلٍ سَأَلَهُ عَنْ مُعْضِلَةٍ :
سَلْ تَفَقُّهاً ، وَلَا تَسْأَلْ تَعَنُّتاً )
. « مَعْضِلَة » به معناى مسئلهء پيچيدهاى است كه انسان را به زحمت مىاندازد .
« تعنت » به معناى به زحمت افكندن است .
آنگاه دليلى براى اين سخن بيان مىكند كه خود درس بزرگى است ، مىفرمايد : « زيرا جاهلى كه در مسير فراگيرى علم گام برمىدارد شبيه عالم است و عالمى كه از بيراهه مىرود شبيه جاهلى است كه هدفش بهانهجويى و به زحمتافكندن است » ؛
( فَإِنَّ الْجَاهِلَ الْمُتَعَلِّمَ شَبِيْهٌ بِالْعَالِمِ ، وَإِنَّ الْعَالِمَ الْمُتَعَسِّفَ شَبِيهٌ بِالجَاهِلِ الْمُتَعَنِّتِ )
. « تَعسُّف » به معناى بيراهه رفتن است .
اشاره به اينكه براى رسيدن به مطلوب و حل مشكلات ، نخست انسان بايد روح حقيقتجويى و حقطلبى را در خود زنده كند . در غير اين صورت راه به جايى نخواهد برد . افرادى كه براثر جهل و نادانى ، قبلًا دربارهء بعضى از مسائل