لَمْحِ الْبَصَرِ ؛
خداوند حساب همهء بندگان را در يك لحظه مىرسد » . « 1 »
در حديث ديگرى وارد شده است :
« بِمِقْدارِ فَواقِ النّاقَةِ »
. « 2 » « فَواق » به عقيدهء بعضى به معناى فاصلهء ميان دو بار دوشيدن شير از شتر است كه مقدارى مىدوشند ، كمى صبر مىكنند و مجدداً مىدوشند . اين فاصله را « فواق » مىنامند .
بعضى نيز آن را به معناى فاصلهاى مىدانند كه ميان باز كردن انگشتان و بستن آن به هنگام دوشيدن شير با انگشت پيدا مىشود و در هر صورت كنايه از زمان بسيار كوتاه است .
نكته سرعت محاسبهء الهى
بعضى تصور كردهاند كه ميان آنچه امام عليه السلام در اين كلام شريف فرموده و با آيات قرآن هماهنگ است كه خدا را در آيات زيادى « سَريعُ الْحِساب » معرفى كرده است ، با آيهء ديگرى كه مىگويد : روز قيامت به مقدار پنجاه هزار سال طول مىكشد : « فِى يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ » « 3 » منافاتى وجود دارد ، زيرا آيات سرعت حساب و رواياتى كه در ذيل آن وارد شده مىگويد : حساب همهء خلايق به سرعت انجام مىگيرد ؛ در حالى كه آيهء سورهء « معارج » زمان آن را پنجاه هزار سال گفته است ؛ ولى با توجه به اينكه اين آيه هيچ سخنى دربارهء مسئلهء حسابرسى خلائق در بر ندارد ، مىتوان گفت كه توقف گروهى در عرصهء محشر به مدت طولانى نه براى حسابرسى ، بلكه نوعى مجازات و سرگردانى است و اين دربارهء كافران و بدكاران است و گرنه مطابق بعضى از روايات ، مؤمن توقفش در عرصهء محشر بسيار كوتاه است .
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 2 ، ص 51
( 2 ) . روح المعانى ، ج 1 ، ص 477
( 3 ) . معارج ، آيهء 4