نيز از حدّت و شدّت برحذر داشته مىفرمايد :
« دَعِ الْحِدَّةَ وَتَفَكَّرْ فِي الْحُجَّةِ وَتَحَفَّظْ مِنَ الْخَطَلِ تَأْمَنُ الزَّلَلَ ؛
تندى را رها كن و در دليل بينديش و از ياوه گفتن برحذر باش تا از لغزشها در امان باشى » . « 1 »
نيز به بعضى از سؤالات بىجا اشاره كرده مىفرمايد :
« رُبَّ كَلامٍ جَوابُهُ السُّكُوتُ ؛
چه بسا سخنى كه جوابش سكوت است » . « 2 »
همچنين توصيه مىكند كه هنگام عاجز ماندن از جواب نبايد سكوت را فراموش كرد ، مىفرمايد :
« إذا غُلبتَ عَلَى الْكَلامِ فَإيّاكَ أنْ تَغْلِبَ عَلَى السُّكُوتِ ؛
هرگاه در سخن گفتن مغلوب شدى مبادا در سكوت كردن مغلوب گردى » . « 3 »
امام صادق عليه السلام نيز توصيه مىكند كه انسان نبايد هر سؤالى را كه از او كردند پاسخ گويد كه اين كار عاقلان نيست ، مىفرمايد :
« إِنَّ مَنْ أَجَابَ فِي كُلِّ مَا يُسْأَلُ عَنْهُ فَهُوَ الْمَجْنُونُ »
. « 4 »
آخرين نكته اينكه در حكمت 85 از نهجالبلاغه اين گفتار حكيمانه نيز گذشت :
« مَنْ تَرَكَ قَوْلَ لا أدْرى أُصيبَتْ مَقاتِلُهُ ؛
كسى كه جملهء نمىدانم را ترك كند ( گاه ) خود را به كشتن داده است » .
* * *
هامش
( 1 ) . غررالحكم ، ح 591
( 2 ) . همان ، ح 4228
( 3 ) . همان ، ح 4226
( 4 ) . بحارالانوار ، ج 2 ، ص 117 ، ح 15