تخطي إلى المحتوى الرئيسي

پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 33

مساهمون:

ص٣٣

شرح و تفسير از دَرهم شدن جواب‌ها بپرهيزيد

امام عليه السلام در اين كلام حكيمانه به نكتهء مهمى در مسائل مربوط به پرسش‌ها و جواب‌ها اشاره كرده ، مىفرمايد : « هنگامى كه جواب‌ها زياد ( و دَرهم ) شوند حق مخفى مىگردد » ؛ ( إِذَا ازْدَحَمَ الْجَوَابُ خَفِيَ الصَّوَابُ ) . بسيار ديده‌ايم كه سؤالى در مجلسى مطرح مىشود و هركس هرچيزى كه به ذهنش آمد به عنوان جواب ذكر مىكند و حتى احتمالات ضعيف و پاسخ‌هاى بىپايه نيز عنوان مىشود ، در چنين مجلس و چنان شرايطى روشن است كه حق براى بسيارى مخفى مىماند ، زيرا جدا كردن پاسخ حقيقى از آن همه احتمالات گوناگون كار آسانى نيست . اين سخن درسى براى محققان هم هست كه اصرار نداشته باشند مثلًا در تفسير يك آيه يا يك حديث يا پاسخ يك شبهه ، احتمالات زياد و جواب‌هاى متعددى ذكر كنند . چه بهتر كه فشرده‌تر و سنجيده‌تر سخن گويند . به خصوص اين‌كه بسيار ديده‌ايم هنگامى كه جواب‌هاى يك مسئله متعدد مىشود و يكى از آن‌ها آسيب‌پذير است ، مخالفان ، همان يكى را مورد نقد قرار داده و بعد مىگويند : مشت ، نمونهء خروار است و پاسخ‌هاى متين را نيز از اين طريق زير سؤال مىبرند . ابن ابىالحديد در شرح اين گفتار حكيمانه مىگويد : اين مانند آن است كه