شرح و تفسير خطاى حس را با عقل اصلاح كنيد
امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانه به خطاى حسّ اشاره مىكند كه گاه منشأ مشكلات عظيمى مىگردد آن حضرت مىفرمايد : « تفكّر و انديشه همچون ديدن با چشم نيست » ؛
( لَيْسَتِ الرَّوِيَّةُ كَالْمُعَايَنَةِ مَعَ الْإِبْصَارِ )
. سپس به دليل آن اشاره كرده ، مىفرمايد : « چه بسا چشم به صاحبش دروغ مىگويد ؛ ولى عقل ( سليم ) به كسى كه از او راهنمايى بخواهد خيانت نمىكند » ؛
( فَقَدْ تَكْذِبُ الْعُيُونُ أَهْلَهَا ، وَلَا يَغُشُّ الْعَقْلُ مَنِ اسْتَنْصَحَهُ )
. بر خلاف آنچه علماى حسّى و تجربى مىپندارند هميشه حسّ و تجربه صحيحترين اطلاعات را در اختيار انسان نمىگذارد ؛ خطاهاى حسّ را بسيارى از دانشمندان جمعآورى كردهاند كه ليست بزرگى را تشكيل مىدهد .
مثالهاى سادهء آن را در زندگى روزانهء خود مىبينيم هنگامى كه آتشگردان را به دور خود مىگردانند از دور دايرهء كامل آتش مىبينيم در حالى كه آتش همواره در يك نقطه از اين دايره بيش نيست ؛ ولى چون به سرعت گردش مىكند چشم ما فاصلهها را نمىبيند .
زمانى كه باران با سرعت مىبارد ما دانههاى باران را به صورت خط مستقيم مثلًا به طول نيم متر ، كمتر يا بيشتر ، مشاهده مىكنيم در حالى كه دانهء باران يك نقطه بيشتر نيست .