نيز ممكن است گاهى دشمنىها براثر وحدت منافع به دوستى تبديل شود .
اگر انسان در زمان دشمنى تمام پلهاى پشت سر خود را ويران كرده باشد چگونه مىتواند در صورت دوست امروز خود نگاه كند ؟ آيا خاطرهء شوم گذشته ، امروز را تحت تأثير خود قرار نمىدهد و مشكلآفرين نمىشود ؟
شبيه همين معنا از امام صادق عليه السلام با عبارت ديگرى نقل شده است آنجا كه براى بعضى از اصحابش فرمود :
« لا تُطْلِعْ صَدِيقَكَ مِنْ سِرِّكَ إِلَّا عَلَى مَا لَوِ اطَّلَعَ عَلَيْهِ عَدُوُّكَ لَمْ يَضُرَّكَ فَإِنَّ الصَّدِيقَ قَدْ يَكُونُ عَدُوَّكَ يَوْماً مَا ؛
دوستت را از همهء اسرارت آگاه مكن مگر اسرارى كه اگر دشمنت از آن آگاه شود زيانى به تو نرسد ، زيرا دوست ممكن است روزى به دشمن تبديل گردد » . « 1 »
در ديوان اشعار منسوب به اميرمؤمنان على عليه السلام نيز همين مطلب به بيان ديگرى در ضمن دو بيت آمده است مىفرمايد :
وَأَحْبِبْ إذا أَحْبَبْتَ حُبّاً مُقارِباً * فَإنَّكَ لاتَدْري مَتى أَنْتَ نازِعٌ
وَأَبْغِضْ إذا أَبْغَضْتَ بُغْضاً مُقارِباً * فَإِنَّكَ لاتَدْري مَتى أَنْتَ راجِعٌ
هنگامى كه طرح دوستى با كسى مىريزى اعتدال را رعايت كن - زيرا نمىدانى كى از او جدا مىشوى .
و اگر با كسى دشمنى كردى بهطور كامل از او جدا مشو ، - زيرا نمىدانى كى به سوى او باز مىگردى . « 2 »
نكته رعايت معيارهاى الهى در دوستى و دشمنى
شك نيست كه در اسلام مسئلهء حب و بغض بايد بر اساس معيارهاى الهى باشد كه به صورت اصل « تولّى و تبرّى » معروف شده است و به تعبير ديگر
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 71 ، ص 177 ، ح 15
( 2 ) . ديوان امام قدس سره ، ص 253