وجود پيدا نكند و نبايد شتابزده ، غم و اندوه را براى آن به خود راه دهى . چنين غم و اندوهى چه سودى دارد و اى بسا زندگى را بر ما تباه كند و غم و اندوه را بر دل ما مضاعف سازد و ما را از تفكر و تلاش براى واجبات و انجام مسئوليتها بازدارد . « 1 »
ولى آنچه در تفسير اول گفتيم مناسبتر به نظر مىرسد ، هر چند جمع بين دو تفسير نيز امكانپذير است .
كلام حكيمانهء بالا پيام ديگرى هم دارد و آن اينكه نبايد برنامههاى آينده سبب فراموشى برنامهء روزانه شود ؛ مثلًا ملتى امروز با گرسنگى دست به گريبانند ، مسئولان براى چند سال بعد طراحى كنند و از وضع امروز غافل شوند .
امام عليه السلام مىفرمايد : غم فردا را بر فكر امروز نيفزا ؛ مسئوليت خود را امروز انجام ده ، به لطف خدا مشكلات آينده را حل خواهى كرد .
همانگونه كه عكس اين كار نيز درست نيست كه انسان وظيفهء امروز را براى فردا بگذارد ، چراكه فردا وظيفهء خاص خود را دارد و به گفتهء شاعر :
كار امروز به فردا نگذارى زنهار * كه چو فردا برسد نوبت كار دگر است
در غررالحكم ذيل گفتار حكيمانهء بالا اين جمله آمده است :
« وَإنْ لَمْ يَكُنْ مِنْعُمْرِكَ فَما هَمُّكَ بِما لَيْسَ مِنْ أجْلِكَ »
اشاره به اينكه اگر خداوند عمرى فردا به تو بدهد ، وسايل آن را فراهم مىكند و اگر در فردا عمرى نداشته باشى چرا بيهوده خود را مشغول فكر فردا كنى ؟
* * *
هامش
( 1 ) . فى ظلال نهجالبلاغه ، ج 4 ، ص 378